تبلیغات
ترجمه قران - درآمدی بر مترجمان قرآن
جمعه 23 بهمن 1388

درآمدی بر مترجمان قرآن

   نوشته شده توسط: مسعود مردیها    نوع مطلب :خیانت در ترجمه ،

درآمدی بر مترجمان قرآن

مقدمة «پروفسور آربری» بر قرآن مشتمل بر مطالب گویایی است که ‌آرا و نظریات مترجمان و اهداف آن‌ها را در ترجمة قرآن، از قرن دوازدهم میلادی، به زبان‌های اروپایی به عرصة نقد و تحلیل می‌کشاند و نکات مهمی را از لابلای فحوای کلام ایشان ارائه می‌دهد. آربری در بخشی از ترجمه و شرح رموز بی‌خودی مرحوم «علامه اقبال لاهوری» می‌گوید:

اروپا در طیّ قرن‌ها نسبت به اسلام نظر مساعدی نداشت ، به این معنا که از توجه به کارهای مثبت و تمدن مسلمانان چشم‌پوشی شد, زیرا تحقیق دست‌خوش اغراض حرفه‌ای مذهبی شده بود.

آربری نیز مانند سایر محققان عقیده دارد که اکنون اغراض ناشی از حرفة مذهبی از بین رفته است , در صورتی که چنین نیست و هنوز همان عوامل و ایادی مشغول تحریف و قلب حقایق و سم‌پاشی هستند.

در تاریخ می‌خوانیم که نمایندگان «مسیحیان نجران» وقتی به مدینه وارد شدند، با کمال احترام مورد پذیرایی رسول اکرم(ص) و سایر مسلمانان قرار گرفتند و و رسول خدا(ص) پیام توحید و نفی شرک و انسان‌پرستی و وحدت بین ادیان را بر آن‌ها عرضه فرمود و کار به «مباهله» (نفرین بر دروغ پردازان) کشید, ولی نمایندگان برجستة مسیحی از قبول آن خودداری نموده و از تسلیم شدن به حق طفره رفتند! از آن پس که راه توافق و همکاری میان پیروان دو دین مسدود شد، بازار جعل، تزویر و تحریف حقایق رواج گرفت، و پدران روحانی به جای نشر حقیقت، به افسانه‌بافی و اسطوره سازی پرداختند و نگذاشتند مسیحیان جهان از نعمت برادری جهانی با مسلمانان برخوردار شوند و در این زمینه از ابراز هیچ نوع تهمت و افترایی دربارة اسلام پرهیز نکردند, به گونه‌ای که اسلام با بغض مسیحیت و عناد کلیسا مواجه گردید و در حقیقت معارضه بلکه مبارزة غرب با شرق به صورت جنگ‌های مذهبی درآمد و در نتیجه دورة دویست سالة جنگ‌های صلیبی جهان را به خاک و خون کشید. «برتراند راسل» فیلسوف اندیشمند و ریاضی‌دان قرن‌ بیستم، در تبیین ماهیت این فرایند می‌گوید:

اگر اروپا را با قاره‌های دیگر مقایسه کنیم, اروپا قارة شکنجه و آزار معرفی می‌شود. در این قاره, شکنجه و آزار پس از تجربه‌های طولانی تلخی که از بی‌ثمر بودن آن حاصل شد پایان یافت والّا تا وقتی که پروتستان‌ها یا کاتولیک‌ها به نابود کردن دستة مخالف خود امیدوار بودند ، ادامه داشت! صفحات تاریخ اروپا از این حیث سیاه‌تر از تاریخ مسلمین یا هندی‌ها و چینی‌‌ها است و اگر غرب ادعای برتری در چیزی داشته باشد، قطعاً در فضایل اخلاقی نیست بلکه در علم و صنعت علمی است.1

جنگ‌های دویست سالة صلیبی برای جهان بشریت گرفتاری‌ها و مشکلاتی فراهم ساخت که بیانش در این مختصر نمی‌گنجد، و چون از آن جنگ‌ها نتیجه نگرفتند، دوباره دست به کار جعل، تزویر و تحریف حقایق شدند و به گفتة «توماس کارلایل»، دانشمند معروف انگلیسی:

دستگاه کلیسا مدت سیزده قرن بین اروپا و اسلام حایل شد و اجازه نداد مردم غرب با اسلام و رسالت آن آشنا شوند.

هنوز عرق پیشانی کلیسا از ایجاد عناد وخصومت علیه‌ اسلام خشک نشده بود که دانشمندان و محققانی به نام «مستشرق و خاورشناس» براساس همان تعصبات مذهبی قدیم پای در میدان مطالعه وتحقیق گذاشتند و به منظور تقویت بنیان دستگاه استعماری، دست به کار بررسی و تحقیق عملی شدند و به عنوان «خاورشناسی» ازجعل و قلب حقیقت خودداری نکردند و کتاب‌ها نوشتند و رساله‌ها و مقاله‌‌‌ها نشر دادند ‌ ، و شگفت این‌که در میان این خیل عظیم محقق و اسلام‌شناس ، چهره‌های سرشناس اربابان کلیسا و ایادی آن‌ها به‌وفور یافت می‌شوند که در کسوت روحانی و کشیش و اسقف و ... شرف قلم و تحقیق را ملکوک و ملوّث نمودند و حیثیت و اعتبار پژوهش را به حراج گذاشتند و انسانیت را شرم‌‌آگین ساختند، گرچه در میان همین خاورشناسان ، مردان باانصاف و صاحب وجدانی نیز پیدا شدند که با طیب خاطر کیش اسلام را پذیرفتند و افراد منصف دیگری، بدون این که آیین اسلام را پذیرا شوند، حقایقی را که طیّ مطالعات و پژوهش‌ها درک کردند، با صراحت به نفع اسلام نوشتند و هراسی هم به خود راه ندادند. پیشاهنگ این جماعت نسبتاً باانصاف توماس کارلایل انگلیسی و سپس «گوته» شاعر و فیلسوف آلمانی و دیگر «جان دی‌ون پورت» مؤلف کتاب عذر تقصیر به پیشگاه محمد و قرآن، «دکتر توماس بالنتین» که از مسیحیت به اسلام گروید، «آن ماری شیمل» و ده‌ها شخصیت منصف هستند که ذکر نام همة آن‌ها از حوصلة این بحث خارج است. این اندیشمندان فرهیخته مردانه و تمام قد از اسلام دفاع کرده‌اند. ولی این افراد معدود در برابر لشکر معاند و معارضی از خاورشناسان قرار گرفته‌اند و وجودشان در حکم نادر است، اما صفا و صمیمت قلب و روشنایی وجدانشان در برابر صدها متعصب و مغرض دلیلی است شگفت و برهانی است کوبنده.

پرفسور آربری از جملة معدود کسانی است که تلاش می‌کنند ضمن نقد و بررسی وتحلیل ترجمه‌های قرآنی به زبان‌های اروپایی، نقاط ضعف و قوت آن‌ها را تبیین نمایند. وی در نقد و بررسی این ترجمه‌ها ، میزان خدمت و خیانت مترجمان و خاورشناسان را واگو می‌کند و با تجزیه و تحلیل مقدمه‌هایی که بر این ترجمه‌ها نوشته‌اند، میزان تعصبات و اغراض مسموم ایشان را مشخص می‌سازد. او که خود ادیبی پرمایه و نکته‌سنج و معنایاب است، معیار ترجمة شفاف و معتدل و بی‌غرض را در پرهیز از رسوبات فکریِ کشیشان از آموزه‌های کلیسا و تعالیم کتاب مقدس می‌داند.

او همواره بر این نکته تأکید می‌ورزد که برای شناخت و تأیید یک ترجمة خوب و منصفانه از قرآن باید به واژه‌‌ها و مترادف‌ها و تعابیر معادل آن‌ها نیز توجه داشت، حال آن‌که دسته‌ای از مترجمان قرآن تحت تأثیر واژه‌ها و تعابیر کتاب مقدس (تورات و انجیل) متون ترجمة قرآن را سخیف و شبهه‌ناک ساخته‌اند، و برخی دیگر متأسفانه با ایجاد شبهه و القای تردید در ذهن خوانندة مسیحی و غربی، زمینة ایجاد تفاهم را تیره و تار و عرصة نواندیشیِ مسیحیان را تنگ و تاریک نموده‌اند.

بعضی از مستشرقان و مترجمان در کتاب‌ها و یا در مقدمه‌های توضیحیِ ترجمة خود از قرآن، چنان بر جعل اکاذیب و گزارش‌های تحریف‌شدة مسیحیان پیشین و افترا بستن به ساحت مقدس قرآن و پیامبر اسلام تکیه کرده‌اند که گاهی قلم از واگوییِ آن احساس شرم می‌کند.2

در تأیید مطالب فوق، «دوزی‌»‌‌‌ خاورشناس هلندی تصریح می‌کند:

غرب از همان آغاز امر نسبت به اسلام بغض ریشه‌دار و عداوت غیرقابل وصفی نشان می‌داد.

«سِر دنیسن راس» خاورشناس انگلیسی اعتراف می‌کند:

طی چندین قرن، اطلاعاتی که اکثریت اروپاییان راجع به اسلام داشتند، روی هم رفته و به طور کلی مبتنی بر روایت‌ها یعنی گزارش‌های تحریف‌شدة مسیحیان متعصب بود و همین معنا منتهی به شیوع مجموعه‌ای از تهمت‌های ناروا و دور از انصاف گردید و راجع به چیزهایی که در نظر اروپا خوب و پسندیده نمی‌نمود، اغراق و مبالغه و سوء تعبیر می‌شد.‌

نویسندگان غربی مسلمانان را ‍‍«کافر»، «شرور»، «بت‌پرست»، «جهنمی»، «سگ‌های جهنم»، «دشمنان خدا»، «دجّال»، «ژانتیل»، «نابودکنندة‌ صنعت و هنر» و امثال این عناوین خطاب می‌کردند! اما پروفسور آربری با نقد ادبیانه و عالمانة خود، بر این قبیل یاوه‌سرایی‌ها خط بطلان می‌کشد که نویسندگان قدیم مسیحیت از این قبیل اباطیل راجع به اسلام فراوان نوشته‌اند و متأسفانه همین اباطیل، مأخذ پژوهش قرار گرفته است و از آن اسف‌بارتر، محققانی که در قرون اخیر زاییده شدند، با تسلط کافی بر زبان و ادبیات عرب، همان شیوه و ساز و کار گذشته را پیش گرفته‌اند.

چو دزدی با چراغ آید، گزیده‌تر برد کالا

نمونه‌هایی‌از‌یاوه‌سرایی‌ها‌ و‌ کینه‌توزی‌های غربیان

«پروفسور مارگولیوت» در کتابی که دربارة زندگی پیامبر(ص) نوشته است،‌ آن حضرت را با بی‌شرمی و گستاخی، راه‌زن عربستان معرفی می‌کند! این خاورشناس نامی و محقق(!) دو چهره‌ای را که در ترجمة حال حضرتش از ایشان تصویر کرده عبارت است از: زهد و راه‌زنی! و می‌گوید: جنبة دوم بر جنبة اول تقدّم دارد!‌ به نظر این خاورشناس معروف، پیغمبر(ص) هنگام اقامت در مدینه در رأس امّت غارتگری جاری گرفته بود! به هر تقدیر این یاوه‌گویی‌ها پایانی ندارد.

«ه‍ . م. ک. شیرانی» در کتابش می‌نویسد:

تاریخ اسلام در اروپا به صورت‌های متعددی درآمده است. نخستین اندیشه‌ای که مسیحیان از شخص پیغمبر (ص) در ذهن خود جای داده و آن را شکل داده بودند، این بود که: محمّد خدای صحرانوردان و بیابان نشین‌ها (اعراب) است که امتیازات ملکوتی و الهی به او داده شده است و از آفریده‌ای که به عقیدة عموم مسیحیان «عیسی مسیح» خدای حقیقی شناخته شده بود، محمّد خدای کاذب معرفی شده است. عامة مسیحیان باور کرده بودند که محمّد به شکل بتی مورد پرستش است. «تاریخ شارل بزرگ»، تألیف «اسقف تورپین» که مأخذ آن تصنیف‌ها و سروده‌ها و حماسه‌هاست، یکی از قدیم‌ترین و اولین آثاری است که توصیف چنین بتی را در اختیار اطلاعات ما می‌گذارد. مؤلّف این تاریخ به ما می‌گوید: «محمّدِ بت» که صحرانشینان آن را می‌پرستیدند، به دست شخص محمّد ساخته شده بود(!) وی در زمان حیات خود به وسیلة یک دسته جنیان و شیاطین با هنر سحر و جادو، دارای چنان نیروی غیر قابل مقاومتی شده بود که به هیچ وجه شکسته نمی‌شد. این بت نسبت به مسیحیان عداوت خاصی داشت(!) و درنتیجة این عداوت و سوء نظر، اگر مسیحیان جرئت و جسارت نزدیک شدن به آن را به خود می‌دادند، بلافاصله در معرض خطر قرار می‌گرفتند! و نیز گفته بود که اگر پرندگان هوا اتفاقاً روی آن می‌نشستند، کر می‌شدند....!3

آرای خاورشناسان غربی دربارة قرآن کریم نیز مشحون از بد فهمی و سوء تعبیر و قلب حقیقت و جعل و تزویر است به گونه‌ای که «پروفسور حِتّی» که خود عرب مسیحی است، با کمال جسارت می‌نویسد:

محمّد با کمال بی‌باکی به تبلیغ ادامه می‌داد و افرادی را از پرستش خدایان کاذب به پرستش خدای یگانه (الله) دعوت می‌کرد. وحی بدون انقطاع نازل می‌شد. او که به یهودیان و مسیحیان رشک می‌برد، از این که کتاب مقدسی دارند، تصمیم گرفت تا ملّت او نیز کتاب مقدسی داشته باشند.4

کار تعصّب این جماعت مغرض به جایی کشیده بود که در قرن بیستم، «لامنس» بلژیکی که بعداً به تابعیت دولت فرانسه درآمد، بالغ بر چهل سال در سوریه و لبنان پس از تحصیل زبان و ادبیات عرب و تألیف کتاب‌هایی در صرف و نحو عربی، صدها مقاله بر ضدّ اسلام در مطبوعات عربی و فرانسوی به چاپ رسانید و بیش از سیصد کتاب و رساله(!) دربارة اسلام نگاشت و به گفتة «جورج جرداق» مسیحی، در میان خاورشناسان هیچ کس به اندازة این مرد در ادبیات و تاریخ عرب و اسلام مطالعه و تحقیق نداشته ولی تمام نیروهای ذهنی خود را صرف حمله به اسلام نموده و کسی است که به گفتة مؤلّف کتاب المستشرقون هفده مرتبه دورة کتاب الأغانی را ـ که جز افسانه و غزل ندارد ـ خوانده و از آن یادداشت برداشته و آن همه اباطیل و اکاذیب را به صورت مدرک تاریخی، مورد تحقیق و استفاده قرار داده است و از جمله تألیفاتش(!) کتابی است دربارة فضایل و محامد معاویه(!) و حمله و تعرّض به حضرت علی(ع)، به طوری که مرحوم «علاّمه قزوینی» ضمن شرح کتاب وفیات الأعیان، از او نام می‌برد و می‌نویسد:

کشیش بسیار بسیار متعصّبی که «حجّاج بن یوسف» را ستوده و او را مردی عادل می‌شناسد(!) و بر نویسندگان مسلمان اعتراض می‌کند که او را عادل نشناخته‌اند!!

«لامنس» پیشنهاد مضحک دیگری نیز دارد که می‌گوید: چه خوب است اروپاییان به پاس خدمات معاویه و تقدیر از او، مجسمه‌اش را در برخی از میادین مهم اروپا نصب کنند، زیرا همو بود که مانع پیشرفت اسلام در اروپا و باعث جلوگیری از سقوط و فروپاشی مسیحیت گردید(!).

بحث راجع به تعصّب و غرض‌ورزی خاورشناسان در این مختصر نمی‌گنجد و آنچه نگاشتیم، قطره‌ای است از دریا،‌ اما به هر تقدیر ما بر این باوریم که نباید به تمجیدها و تحسین‌ها و بدگویی‌ها و تهمت‌ها و افترائات، دل خوش داریم یا از اشاعة تهمت‌ها و اکاذیب غربی‌ها علیه اسلام و قرآن و پیامبر نگران وغمین باشیم. اگر بصیرت و آگاهی داشته باشیم و حقایق را از مجرای صحیح آن یعنی متن آسمانی قرآن و متون دست اول گزارش‌های دینی به دست آوریم، هیچ دغدغه‌ای ما را تهدید نخواهد کرد، زیرا اباطیل منتشره از سوی خاورشناسان مغرض، خباثتی است که از طینت پست آن‌ها سرچشمه می‌گیرد. امروزه چهرة درخشان پیامبراسلام(ص)، در پرتو توجهات عمیق پژوهشگران، چون ماه می‌درخشد و اسلام راستین منهای خرافات و وابستگی‌های دروغین، هر روز تبلور فزایند‌ه‌ای می‌یابد.

پروفسور آربری در تحلیل گزارش‌های پژوهشی مترجمان، نقّادانه به بحث می‌نشیند و تبلور صحیح از سقیم را در آیینة جان و روح پژوهندگان باز می‌تاباند، و احتمالاً بر اساس همین رویکرد است که «آلفرد گیوم» ـ اندیشمند فرهیخته ـ در تقریظی که بر پشت جلد قرآن ترجمة «آرتور جان آربری» درج شده، شگفتی آشکار خود را از ناشناس ماندن قرآن مجید این گونه ابراز کرده است:

هیچ کتابی در تاریخ جهان به استثنای احتمالاً کتاب مقدس (تورات و انجیل)، به اندازة قرآن در تمدن بشری تأثیر شگرف نبخشیده و در عین حال هیچ کتابی با امتیازات مشابه در مغرب زمین، ناشناخته‌تر از قرآن نبوده و نیست که قسمت اعظم آن بر می‌گردد به مشکلات انتقال صحیح و روشنگر و ترجمة آن که در مقدمه [‍ قرآن پروفسور آربری] مورد بحث و مداقه قرار گرفته است. از زمان اولین چاپ ترجمة قرآن پروفسور آربری در 1955، این اثر به عنوان بهترین ترجمة موجود شناخته شده که [آربری] در آن ترجمه؛ فصاحت و بلاغت و هنر بدیع یک متن نوین عربی را به طور دقیق منتقل ساخته و با مفهومی واضح به زبان انگلیسی شفاف ترجمه نموده است.

آلفرد گیوم در پایان تفریظ خود می‌نویسد:

ترجمه‌های زیادی از قرآن وجود دارد، اما ترجمة آرتور جان آربری بهترین آن‌هاست.

تلاش غریبان و کوتاهی مسلمانان

حدوداً سی سال قبل که «مولوی عبدالحمید» ـ مدیر مجلّة اسلامی «اسلامیک ری ویو» در انگلستان ـ به ایران آمده بود، در مسجد هدایت خطابه‌ای ایراد کرد و ضمن آن خطابه از تیرهای زهرآگین خاورشناسان که با آن اسلام و پیامبر خدا را نشانه گرفته‌اند، شکایت‌هایی بر زبان راند و گفت:

روی همین سوابق مملو از جعل، افترا و تهمت که بر ضدّ اسلام نشر داده‌اند، ما تاکنون نتوانسته‌ایم سیمای محمد(ص) را در حدّ قیافة «کنفوسیوس» یا «گاندی» در انگلستان نشان دهیم....

به هر تقدیر، به شرحی که گذشت، محققان بی‌نظر و بی‌طرفی در این اواخر، موضع معتدل و بی‌طرفانه و با رویکرد دوستی به خود گرفته‌اند، لیک با این حال محیط عمومی غرب هنوز نسبتاً‌ آلوده به جهالت و تعصّب است و بدین لحاظ آموزه‌های حقیقی اسلام هنوز برای غربی‌ها مجهول و اطلاعات آن‌ها در خصوص گذشته و حال اسلام مغلوط است و مغفول. وضع عمومی روی هم رفته به هر چیزی شباهت دارد جز به محبت و حقیقت‌گویی و حقیقت‌جویی.5

پی‌نوشت‌ها:

برگرفته از مقدمة کتاب خدمت و خیانت مترجمان قرآن، اثر پروفسور آربری ترجمه و تحقیق محمد رسول دریایی، نشر اندیشه اسلامی 1383.

ا. راسل، برتراند، امیدهای نو، ص 168.

2. آن‌چه در متن ترجمة مقدمة‌ آربری بر قرآن با نقل مستقیم توهین‌ها و جعلیات و افترائات مترجمان و مستشرقان آورده‌ام، صرفاً بازتابی مختصر از اباطیل غربیان و به خاطر رعایت امانت در ترجمه است، بدین لحاظ پوزش ما را پذیرا باشید. (م)

3. اسلام وغرب، چاپ شرکت انتشار.

4. تاریخ عرب، ص 114.

5. اسلام و غرب، ص 27.

 


Generic cialis
جمعه 16 آذر 1397 02:20 ب.ظ

Kudos! I like it.
where do you buy cialis cialis 05 buying brand cialis online cialis generika try it no rx cialis cialis patent expiration bulk cialis cialis generic price cialis per pill cialis uk next day
buy tadalafil online
پنجشنبه 15 آذر 1397 07:12 ب.ظ

Thanks! I appreciate this!
try it no rx cialis cialis purchasing tadalafil 20 mg cialis generico postepay cialis generic availability cialis generico online cialis 5 mg para diabeticos canada discount drugs cialis best generic drugs cialis safe dosage for cialis
buy cialis with no prescription
چهارشنبه 14 آذر 1397 08:02 ق.ظ

With thanks! Plenty of content.

legalidad de comprar cialis cialis for sale in europa cialis rckenschmerzen generic cialis at the pharmacy buy online cialis 5mg deutschland cialis online venta cialis en espaa cialis 20mg preis cf cialis online nederland cialis et insomni
buy cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 08:31 ب.ظ

You said it adequately.!
generic cialis 20mg uk cialis uk next day cialis name brand cheap cialis tablets for sale cialis 5 mg para diabeticos buy generic cialis side effects of cialis cialis daily reviews cialis 5mg prix india cialis 100mg cost
Online cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 09:37 ق.ظ

Amazing information, Regards!
how does cialis work how to purchase cialis on line cialis 20 mg cost cialis baratos compran uk we like it safe cheap cialis cialis en 24 hora canadian cialis comprar cialis 10 espa241a il cialis quanto costa generic cialis pill online
buy generic cialis pills
دوشنبه 12 آذر 1397 09:46 ب.ظ

Thanks, I appreciate it!
tadalafilo cialis para que sirve buying cialis on internet look here cialis cheap canada cialis generique price cialis best cialis price in bangalore when can i take another cialis cialis purchasing precios cialis peru
Online cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 09:09 ق.ظ

Truly all kinds of awesome facts!
buying cialis on internet cialis cipla best buy where do you buy cialis cialis farmacias guadalajara price cialis best only now cialis for sale in us cialis canada safe dosage for cialis cost of cialis per pill preis cialis 20mg schweiz
Cialis generic
یکشنبه 11 آذر 1397 09:15 ب.ظ

Fantastic content. With thanks!
cialis pills in singapore where do you buy cialis cialis name brand cheap generic cialis soft gels cost of cialis cvs only best offers 100mg cialis how do cialis pills work cialis rckenschmerzen cialis bula cialis sale online
buy cialis online safely
یکشنبه 11 آذر 1397 08:31 ق.ظ

Amazing material. Regards!
i recommend cialis generico safe dosage for cialis opinioni cialis generico cialis generic tadalafil buy cialis daily new zealand cialis generique 5 mg generic cialis review uk cialis generic tadalafil buy preis cialis 20mg schweiz cialis pills in singapore
Buy generic cialis
شنبه 10 آذر 1397 09:26 ب.ظ

You mentioned this effectively.
we use it 50 mg cialis dose buying brand cialis online cialis 5mg ou acheter du cialis pas cher generic cialis review uk wow look it cialis mexico cialis therapie cialis for bph enter site natural cialis legalidad de comprar cialis
Buy generic cialis
شنبه 10 آذر 1397 08:16 ق.ظ

Thanks, Very good information.
canadian drugs generic cialis cialis en mexico precio cialis 20mg try it no rx cialis effetti del cialis cialis 5mg prezzo di cialis in bulgaria cialis coupons printable we use it cialis online store cialis in sconto
buy cheap cialis in canada
جمعه 9 آذر 1397 08:57 ب.ظ

You actually said this wonderfully!
viagra vs cialis cialis generika in deutschland kaufen cialis y deporte callus cialis generic tadalafil buy how to purchase cialis on line order generic cialis online cialis bula cialis great britain cialis lilly tadalafi
buy cialis germany
جمعه 9 آذر 1397 09:03 ق.ظ

You explained this wonderfully.
order a sample of cialis only now cialis 20 mg cialis online napol cialis tablets australia cialis prices cialis side effects weblink price cialis prix de cialis canadian discount cialis only now cialis 20 mg
Cialis generic
پنجشنبه 8 آذر 1397 10:02 ب.ظ

Nicely expressed genuinely. .
try it no rx cialis cialis generika in deutschland kaufen acheter cialis kamagra cialis online napol viagra cialis levitra acquisto online cialis cialis en mexico precio cialis therapie cialis generico en mexico precios cialis peru
Cialis 20 mg
پنجشنبه 8 آذر 1397 10:28 ق.ظ

You made your point!
canadian cialis cialis 200 dollar savings card cialis 5 mg effetti collateral cialis 5mg prix prices for cialis 50mg can i take cialis and ecstasy the best choice cialis woman cialis for daily use when will generic cialis be available cialis generika in deutschland kaufen
Cialis generic
چهارشنبه 7 آذر 1397 09:44 ب.ظ

Excellent information. Cheers.
we choice cialis uk cialis rezeptfrei tadalafil 10 mg cialis kamagra levitra we like it safe cheap cialis precios cialis peru tadalafil buy cialis online nz cialis daily tarif cialis france
Buy generic cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 09:53 ق.ظ

You actually stated this wonderfully!
viagra or cialis viagra vs cialis cialis dose 30mg buy online cialis 5mg tadalafil generic cialis in vietnam buying cialis overnight cialis prices chinese cialis 50 mg opinioni cialis generico
Generic cialis
دوشنبه 9 مهر 1397 01:33 ب.ظ

You've made your position quite nicely!.
we recommend cialis best buy comprar cialis navarr canadian cialis cialis 5 mg buy cialis italia gratis comprar cialis navarr cialis online cialis generico en mexico wow cialis tadalafil 100mg only now cialis for sale in us
canadian pharmacy online
یکشنبه 1 مهر 1397 12:02 ب.ظ

Great information. Kudos.
canadian pharmacies without an rx drugstore online shopping reviews drugs for sale pharmacy canada reviews drugs for sale deep web canadian pharmacys canadian cialis canadian online pharmacies legitimate Canadian Pharmacy USA north west pharmacy canada
cialisvipsale.com
چهارشنبه 28 شهریور 1397 08:29 ق.ظ

Great posts. Thanks!
tadalafil 20mg cialis usa cost does cialis cause gout buy cialis uk no prescription try it no rx cialis tadalafil 10 mg effetti del cialis warnings for cialis cuanto cuesta cialis yaho cialis manufacturer coupon
http://kawanboni.com/buy-cialis-us-seller.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 12:40 ق.ظ

Terrific posts. Thanks a lot!
precios de cialis generico prescription doctor cialis where to buy cialis in ontario cialis online deutschland dosagem ideal cialis cialis canada cialis 20mg prix en pharmacie cialis 20mg preis cf canadian cialis cialis lilly tadalafi
Cialis generic
دوشنبه 7 خرداد 1397 02:36 ب.ظ

This is nicely put. .
cialis kaufen enter site natural cialis how does cialis work link for you cialis price cialis pills price each cialis online nederland cialis diario compra does cialis cause gout side effects for cialis cialis australia org
Generic cialis
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 06:53 ب.ظ

Incredible all kinds of very good knowledge.
generic cialis soft gels tadalafil 20mg precios cialis peru can i take cialis and ecstasy cialis daily dose generic cialis generisches kanada cialis generico postepay achat cialis en europe cialis bula cialis daily new zealand
Viagra vs viagra
پنجشنبه 6 اردیبهشت 1397 12:46 ق.ظ

Awesome info. Cheers.
buy viagra usa online safely buy viagra online buy viagra for men buy viagra from india viagra usa online buy viagra online ireland rx online buy viagra internet buy viagra uk pharmacy cheap online viagra uk
Cialis pills
جمعه 3 فروردین 1397 03:57 ق.ظ

Thank you! I enjoy this!
if a woman takes a mans cialis can i take cialis and ecstasy cialis free trial when will generic cialis be available buy cialis only best offers 100mg cialis cialis from canada cialis flussig buy online cialis 5mg tadalafil 10 mg
Carson
جمعه 17 آذر 1396 07:33 ب.ظ
What's up colleagues, how is the whole thing, and
what you would like to say regarding this post,
in my view its in fact amazing in favor of me.
free imvu credits
جمعه 10 آذر 1396 12:26 ق.ظ
من اکنون به جایی که اطلاعات خود را دریافت میکنید مثبت نیستم، اما خوب است
موضوع. من باید وقت بیشتری را صرف تحصیل یا بیشتر بدانم.
با تشکر از شما برای اطلاعات بزرگ من در جستجوی این اطلاعات برای ماموریت من بود.
best supplement medicare plans
جمعه 12 آبان 1396 09:00 ب.ظ
پست عالی من این وبلاگ را به طور دائمی بررسی کردم و تحت تاثیر قرار گرفتم!
اطلاعات بسیار مفصل به طور خاص در قسمت آخر :) من برای اطلاعات زیادی از این اطلاعات استفاده می کنم.
من این اطلاعات خاص را برای مدت بسیار طولانی جستجو کردم.
سپاس و موفق باشی.
best psychic mediums
چهارشنبه 10 آبان 1396 04:55 ب.ظ
سلام ممنون از اینکه من می دانم که شرکت میزبانی شما چیست
استفاده كردن؟ من وبلاگ خود را در 3 مرورگر اینترنت کاملا متفاوت بارگذاری کرده ام و باید بگویم
این وبلاگ بارها بسیار سریعتر و سپس بیشتر. آیا شما می توانید یک ارائه دهنده خدمات میزبانی وب خوب را در
قیمت مناسب؟ متشکرم، من از آن قدردانی میکنم!
real psychics
سه شنبه 9 آبان 1396 04:32 ب.ظ
من واقعا دوست دارم از طریق یک مقاله که باعث می شود مردان و خواندن آن را بخوانم
زنان فکر می کنند همچنین، ممنونم که اجازه دادید نظر بدم!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30