تبلیغات
ترجمه قران - بررسی ترجمه های قران بویژه قرایی(3)
جمعه 23 بهمن 1388

بررسی ترجمه های قران بویژه قرایی(3)

   نوشته شده توسط: مسعود مردیها    نوع مطلب :درباره مترجمان قرآن ،

اینك به بیان سایر ویژگیهاى این ترجمه ادامه مى‏دهیم:

2) مترجم قرآن‏شناس، در اغلب صفحات پانوشتهاى توضیحى مناسب (حتى در بحث
از اختلاف قرائات) یا بیان شأن نزول، یا رفع ابهام از ظاهر آیات و عبارات قرآنى و نظایر آن


نگاشته‏اند كه همراه با ذكر منبع / منابع است.

3) پیشگفتارى محققانه و مهم و مفید درباره مشكلات ترجمه قرآن و بیان ریزه‏كاریهاى
سنجیده و اندیشه شده روش خود نگاشته‏اند كه گزاره‏هایى ــ و نه گزارشى سراسرى ــ از آن،
نظر به تنگناى مقال و مجال خود در این مقاله، ترجمه و نقل مى‏كنیم:

«... از ترجمه یك متن ادبى، انتظار مى‏رود كه این چهار شرط اساسى را احراز كند یا
برآورده سازد: 1) بتواند معانى متن مبنا را به شیوه‏اى قابل فهم، برساند؛ 2) شكل و شیوه
بیانش طبیعى و آسان فهم باشد؛ 3) فحوایى از سبك و سیاق متن اصلى را دربرداشته باشد؛ 4)
انگیزش یا واكنشى مشابه ]با متن اصلى براى اهل آن زبان] در خواننده ترجمه پدید آورد. اما
ترجمه قرآن كریم با آنكه ممكن است دو شرط از این شرطهاى چهارگانه را به درجات
مختلف، بسته به مهارت [و طبع و توان] مترجم برآورده سازد، پیداست كه در راه احراز دو
شرط یا بایستگى آخر ــ حتى به تقریب ــ موانع گذرناپذیر وجود دارد.

نخست اینكه در زمینه رسانایى كامل معانى متن مبنا، بر سر راه هر ترجمه‏اى
محدودیتهاى مسلّم و مشهود قرار دارد. در اینجا اولین مشكل كه مترجم با آن مواجه مى‏شود،
فقدان كلمات / اصطلاحاتى است كه در زبان انگلیسى، از نظر معناشناختى، معادل كلمات
عربى خاص باشد كه بعضى از آنها نقش كلیدى در [ابلاغ] پیام قرآنى دارند، نظیر تقوى، كفر،
ایمان، شرك، حقّ، باطل، معروف، منكر، فتنه، غیب، سنّت، توبه، ولىّ، و ظُلم. در این موارد،
مترجم باید به تقریب یا رسانایى تقریبى، بسنده كند، واین معادلهاى تقریبى از انتقال طیف
معنایى كامل و غناى كلمات / اصطلاحات اصلى قاصرند، و در نهایت معنایى ابتر و نا
  درخور
پیام تنزیل عرضه مى‏دارند. [در اینجا مترجم دانشور در پانوشت، تعداد معتنابهى از كلمات /
اصطلاحات دیگر قرآنى كه همین كیفیت را دارند، به میان آورده‏اند، از جمله: امر، آیه، عزم،
بغى، برائَه، بأس، بِرّ... تا تسخیر، طیّب، طغیان و نظایر آنها، جمعاً 60 كلمه] و در ادامه سخن خود
آورده‏اند: اما درباره شرط اساسى یا بایستگى دوم كه ترجمه باید بیانش آسان‏یاب و طبیعى
باشد باید گفت این مسئله عمدتاً به دریافت مترجم از ماهیت، معنى و مقصود ترجمه، و
رهیافت یا رویكرد او بستگى دارد...

[در اینجا از قول یوجین نایدا صاحب‏نظر بزرگ و نامدار ترجمه، به ویژه ترجمه كتب
مقدس، در كتاب در راه نیل به علم ترجمه، صفحات 165، 166 چنین نقل كرده‏اند:] ترجمه
پویاى همخوان با اصل چنین تعریفى دارد: «نزدیك‏ترین معادل طبیعى به پیام زبان مبدأ»...

خواننده آگاهِ ترجمه متون ادبى از این تقریب، یا بلكه نارسایى سرشتى سرشته در روند
ترجمه باخبر است. چنین نارسایى در مورد ترجمه‏هاى قرآن كاملاً هویداست. غایت
قصوایى كه ترجمه مى‏تواند به آن برسد این است كه همچون وسیله‏اى براى دستیابى یا
راه‏یافتن به خود قرآن عربى به كار آید. ترجمه‏هاى تحت اللفظى بین السطورى [كه به
صورت زیرنوشته آیات انجام مى‏گیرد] در زبان فارسى و اردو فراوان است. درواقع این
رهیافت و شیوه، عملكرد غالب در ترجمه‏هاى قرآن كه در قرن اخیر به چاپ رسیده، بوده
است. ترجمه‏هاى جدیدتر فارسى، گرایشى به دورشدن از این شیوه نشان مى‏دهند، حال
آنكه این عملكرد هنوز در زبان اردو حاكم است. از آنجا كه این زبانها، همانند خود عربى، از
راست به چپ نوشته مى‏شوند، كاربرد ترجمه بین السطور ـ كه در یك سطر متن عربى و در
یك سطر، به طرز یك در میان، ترجمه آن نوشته شده ـ به صورت شیوه‏اى مناسب و مردم‏پسند از ارائه معانى متن مقدس قرآن درآمده است. این هیئت براى خوانندگانى كه متن
عربى قرآن را صرفاً به خاطر ثواب قرائت متن نمى‏خوانند، بلكه مشتاقند كه استفاده بیشترى
از درك و دریافت معانى آن و تأمّل در آیات قرآنى ببرند، بسیار مددرسان است...

بعضى از این ترجمه‏هاى تحت اللفظى یا بین السطورى، به ویژه نمونه‏هاى كهن قرآن،
ترجمه‏هاى كلمه به كلمه‏اند. آنها فى‏الواقع [نوعى] فرهنگهاى [دو زبانى] قرآنى‏اند به این
شرح كه معناى هر كلمه یا عبارت عربى را در زیر سطر اصلى مى‏آورند. اینها، هر چند در مقام
فرهنگ، مفید هستند، غالباً در مفهوم‏سازى معانى متن قرآنى، ناكارآمدند، چرا كه نثر ترجمه
در نهایت، دست و پا شكسته، غیر طبیعى و در بعضى مواقع سردرگم است.

ترجمه تحت اللفظى (بین السطورى) انگلیسى قرآن، نظیر آنچه در اردو و فارسى هست،
آشكارا
  كم فایده است، زیرا دو زبان [ انگلیسى از یك سو، و فارسى یا اردو از سوى دیگر] در
دو جهت مخالف همدیگر نوشته مى‏شوند. شیوه عبارت به عبارت كه در ترجمه حاضر به
كار بسته شده، به این قصد بوده كه بخشى از فایده ترجمه‏هاى تحت اللفظى (بین السطورى)
را به خوانندگان انگلیسى زبان قرآن مجید برساند. شیوه ترجمه عبارت به عبارت با دقت
آینه‏وار
mirror paraphrasing، رهیافت جدیدى است كه در ترجمه متون مقدس اسلامى وعمدتاً قرآن و حدیث، باب شده است. در این رهیافت، متن مبنا (یا مبدأ) به صورت عبارت به
عبارت پیش مى‏رود و ترجمه در مقابل آن عبارت به عبارت مى‏آید. هر عبارت در زبان
مقصد یا گیرنده، مفاد معناى هر عبارت را در متن مبنا، آینه‏وار بازمى‏تاباند و فرا مى‏نمایاند.

اول بار كه چنین شیوه‏اى به ذهنم رسید، به هیچ وجه روشن نبود كه آیا كارا و كارآمد است
یا نه. به نظر مى‏رسید سر انجام به سبك و سیاقى غیرطبیعى و كژ ومژ درخواهد آمد. ولى چون
آهسته آهسته در ترجمه پیش رفتم، مایه شگفتى بود كه دیدم این شیوه كارایى دارد (با چند
استثناى معدود، فى‏المثل آیه 105 سوره بقره كه فعل یَوَدُّ در آغاز جمله مى‏آید). در هرحال،
نتیجه كار آنچنان كه در آغاز انتظار مى‏رفت، ناسنجیده و نابسامان نبود. بارى، مترجم مدام
مى‏بایست از عهده دو مشكل برآید: اول اهتمام به رساندن معناى كامل هر عبارت از متن مبنا
(مبدأ) در عبارتى همسان و همخوان از متن مقصد؛ و دوم ربط و پیونددادن عبارتهاى متوالى،
به شیوه‏اى كه تا آنجا كه ممكن است نثرى شیوا، روشن، مفهوم، طبیعى و از نظر سبك و سیاق
پذیرفتنى پدید آورد.

فایده‏مندى چنین شیوه‏اى براى خواننده‏اى كه مى‏خواهد متن عربى را با اتكا به ترجمه هر
عبارت و آیه دریابد، آشكار است. آنچه براى پیگیرى معناى متن عربى قرآن نیاز دارد، دانشى
ابتدایى از زبان عربى است؛ یعنى دانشى اجمالى از واژگان و صرف [و نحو] عربى. حاصل
آنكه، خواننده‏اى كه عجالتاً چنین دانش اجمالى از عربى داشته باشد، چندان مشكلى در
پیگیرى و درك متن عربى به كمك ترجمه‏اى كه در اینجا عرضه شده نخواهد داشت. پس از
چند دور قرائت، امید است كه خواننده خود بتواند متن عربى را بدون نیاز به مراجعه به
ترجمه پى بگیرد. روش و رهیافتى كه در این ترجمه از آن پیروى شده، از این قرار است:

1) از آنجا كه هدف اصلى و اعلاى من تهیه ترجمه‏اى بود كه راهیابى مستقیم به متن عربى
قرآن را ممكن سازد، كوشیده‏ام حتى‏المقدور بین عبارتها و شبه جمله‏هاى متن مبدأ و مقصد،
معادل رسمى / متعارف بیاورم، ولى به هنگام ضرورت از جرح و تعدیل لازم براى
خوشخوانى ومفهومیّت، روشن و طبیعى بودن بیان تردید نورزیده‏ام، البته تا آنجا كه
محدودیت كار بست روش «ترجمه عبارت به عبارت دقیق» اجازه مى‏داده است. این جرح و
تعدیلها [در ترجمه] انواع گوناگون دارد و شرح همه آنها در اینجا ممكن نیست. عمده آنها
عبارتند از: تغییرات دستور زبانى، نظیر تغییر زمانهاى افعال، وجه فعل، اشخاص و ضمائر و
اعداد؛ آوردن اسم به جاى فعل و بالعكس؛ همچنین حذفها و افزوده‏هاى ناگزیر، و آشكار
ساختن آنچه در متن مبدأ، به ابهام و اشاره آمده است. گهگاه این تغییرات شامل تعدیل
اصطلاحات (تعبیرات اصطلاحى) و نیز نحوى مى‏گردد. خوانندگان باید از وجود چنین
تغییرات، هنگامى كه متن عربى را با ترجمه مقابله و همخوانى مى‏كنند، آگاه باشند. [گفتنى
است كه مترجم دانشور براى هر یك از این تغییرات، نمونه‏اى در پانوشت آورده‏اند].

2) این ترجمه بر وفق آنچه در میان تفسیرهاى مفسران محتمل‏الصدق‏تر بوده، انجام
گرفته است. گاه نظرگاههاى تفسیرى بدیل را كه مهم و معنى‏دار به نظر مى‏رسیده، در پانوشت
یاد كرده‏ام. در سراسر این ترجمه استنادهاى مفصل به تفسیرهاى كهن و مقبول (كلاسیك)
قرآن نموده یا به آنها ارجاع داده‏ام، نظیر تفسیر طبرى، فخررازى، زمخشرى، و سیوطى در
میان آثار اهل سنت و تفسیر المیزان علامه طباطبایى، مجمع البیان طبرسى و تفسیر برهان [سید
هاشم] بحرانى در میان آثار شیعه. بعضى از آثار دیگر كه مورد مشورت و مراجعه بوده، در
كتابنامه آخر همین پیشگفتار یاد شده است. به احادیث تفسیرى ائمه اهل بیت علیهم السلام نظر به اهمیت بى‏همتایى كه در تأویل قرآن دارند، توجه مخصوص داشته‏ام...

3) توجه به اصطلاحات (تعبیرات اصطلاحى) قرآنى، بخش مهمى از خط مشى به كار
بسته در این ترجمه است. [مترجم دانشور، این تعبیرات اصطلاحى را به سه دسته تقسیم كرده
و گفته‏اند كه ترجمه تحت اللفظى ـ و نه استعارى و اصطلاحى ـ بعضى از آنها كه معادل
انگلیسى ندارد، براى انگلیسى‏زبانان مى‏تواند مفهوم باشد. سپس براى هرگونه مثالهاى
متعددى زده‏اند]...

4) ترجمه بر مبناى روایت حفص از قرائت عاصم كه رایج‏ترین و مردم پسندترین
قرائات قرآن كریم در سراسر جهان اسلام است انجام گرفته است.

5) موارد حذف و ایجاز در قرآن ــ كه در زمینه فرهنگى انگلیسى عبارت است از «حذف
كلمه یا عبارتى كه از نظر تركیب نحوى كامل، وجودش ضرورت دارد، اما براى فهم و
دریافت معنى ضرورى نیست» ــ غالباً فراتر از این توصیفات است و همواره چندان آشكار
نیست. به این موارد [كه در ترجمه تكمیل شده] در پانوشت‏ها اشاره شده است.

6) در بعضى موارد، ارجاعات متقابل، در ذیل آیات ذكر شده، ولى یك فهرست
موضوعى نسبتاً مفصل، متشكل از نامها و اصطلاحات [ و واژگان و مفاهیم كلیدى] در بخش
پیوستها آمده‏است...»

مترجم كاردان در پایان پیشگفتار، از «مركز ترجمه قرآن مجید به زبانهاى خارجى» و
مدیر آن حجة الاسلام استاد محمد نقدى، براى واگذارى چنین ترجمه‏اى به ایشان و حسن
اعتماد
  و تشویق و همه گونه حمایتها، تشكر كرده است. همچنین از همیاریها و همكاریهاى
استاد دكتر محمد لِگنهاوزن (ایران‏شناس، اسلام‏شناس و قرآن‏پژوه مسلمان شده آمریكایى
كه استاد مدعو در پژوهشكده حكمت و فلسفه اسلامى در تهران و اغلب دانشگاهها و
دانشكده‏ها و نهادهاى علمى شهر مقدس قم است ـ صمیمانه سپاسگزارى كرده‏اند، كه با
شكیبایى و دقت نظر ذاتى خود اصلاحات مفیدى براى بهسازى ترجمه به عمل آورده، و
پیشنهادهایش در تدوین خط مشى ویژه این ترجمه بسى كارساز بوده است. همچنین از
جناب شجاع على میرزا كه سراسر دستنوشته ترجمه را خوانده و پیشنهادهایى براى
اصلاحاتى كرده‏اند كه مآلاً به صحت و سلامت [لفظى ـ معنوى
]متن نهایى مدد رسانده است،
تشكر خود را اعلام داشته، و از خوانندگان محترم درخواست كرده‏اند كه تذكرها و نقد و نظرهاى خود را به نشانى ناشر ومترجم ارسال نمایند. همچنین از كوششگران دیگر به نیكى
یاد كرده و ثواب این ترجمه را به روح مكرم خواهر شهید خود اهداکرده اند


استخدامی
شنبه 17 اسفند 1392 05:30 ب.ظ
سلام عزیزم .وبلاگ خیلی زیبایی داری بخصوص این پستت که عالی بود .یه پیشنهاد واسه دوست گلم دارم .راستش من یه گروه تازگی ها راه انداختم در مورد استخدامه که جدیدترین اخبار استخدامی رو به گروه میفرستم .اگه شما هم از این ایمیل ها میخواهی دریافت کنی پیشنهاد میکنم بیا عضو شو .گروهم کاملا سالمه و الان 2000 عضو داره .چون روزی فقط یه ایمیل میفرستم که مزاحمت نداشته باشه واسه کسی .ضمنا تبلیغ هم اصلا ارسال نمیشه به گروه چون کار درستی نیست! .برای عضویت به وبم بیا .همه چی رو توضیح دادم اونجا .اینم لینک http://www.estekhdamiha.com/khabarname
فاطمه
چهارشنبه 14 اسفند 1392 12:55 ب.ظ
سلام عزیـــــــزم ، چه وب باحالی داری ، خیلی جذابه ، راستی منم یه سایت آشپزی دارم خیلی تر و تمیز و شیک ، ممنون میشم بیایی و نظرت رو بگی ، حتما یه سر بیا ،اگه خواستی میتونی منو با اسم سایت آشپزی نوشیدنی لینک کنی ، منتظرتم بای
جمیله
شنبه 7 دی 1392 11:06 ق.ظ
سلام و خدا قوت لطف کنید متن ترجمه آقای علیقلی قرایی را به حقیر ایمیل کنید من صوتش رو دارم می خواهم با متن بخوانم.اجرتان با خود قرآن
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر