تبلیغات
ترجمه قران - بررسی ترجمه های قران بویژه قرایی(2)
جمعه 23 بهمن 1388

بررسی ترجمه های قران بویژه قرایی(2)

   نوشته شده توسط: مسعود مردیها    نوع مطلب :درباره مترجمان قرآن ،

درباره مترجم

استاد سید على قلى‏قرایى در هجدهم ذیحجه (عید غدیر) سال 1366 ق / 3 نوامبر 1947م
در شهر حیدرآباد، در آخرین سال حكومت خودمختار آن مملكت و نیز آخرین سال
حكمرانى آخرین پادشاه آن سرزمین، آصف جاه هفتم (1911 ـ 1948) به دنیا آمد. این
حكومت به وسیله رهبران استقلال هند، در سال 1948 مورد هجوم قرار گرفت و فرمانروایى
سلسله آصف جاه پایان یافت.

پدرش مرحوم سید محمد قلى‏خان قرایى، مربى دو شاهزاده ــ
فرزندان آصف جاه هفتم ــ بود. سپس استاد كالج تربیت مدرس وابسته به دانشگاه عثمانیه
شد. او در علوم عقلى و نقلى اسلامى صاحب‏نظر بود ودر زبان و ادبیات عربى، فارسى و اردو
دست داشت. پدربزرگش «آقا بزرگ شیرازى» از یكى از خاندانهاى اصیل شیراز بود كه در
جوانى چندى در حیدرآباد اقامت گزید و در آنجا ازدواج كرد و به علت مخالفت با تسلط
انگلیسیها از آنجا به شیراز بازگشت و در واقعه مسجد گوهرشاد، در شهر مقدس مشهد
رضوى بود.

سید على نوجوان دروس دوره ابتدایى را در حیدرآباد به زبان اردو فرا گرفت و سپس
دوره نهایى دبیرستان را در دبیرستان «عالیه» كه زبان آموزشى‏اش انگلیسى بود، گذراند و مرتبه اول را احراز كرد. در سال 1964 (1343 ش) تحصیلات دانشگاهى‏اش را در رشته
مهندسى مكانیك در دانشگاه عثمانیه آغاز كرد. پس از گرفتن لیسانس، در سال 1349 ش /
1970م به آمریكا رفت و در دانشگاه ویسكانسن در رشته مدیریت بازرگانى به تحصیل
پرداخت و در سال 1971 این رشته را به پایان رساند. ولى چون از نابسامانیهاى اخلاقى و
زندگى مادى آمریكایى آزرده خاطر بود، در آغاز سال 1352 / ش 1973 م به هندوستان
بازگشت. شادروان پدر ایشان همواره آرزوى بازگشت به ایران، سرزمین آباء و اجدادى‏اش
داشت، ولى به این آرزو نایل نشد و در سال 1336 ش / 1957 م در 47 سالگى به علت عارضه
قلبى درگذشت.

استاد قرایى در سال 1354 ش / 1975 ازدواج كرد و وارد ایران ــ وطن مألوف نیاكانش ــ
شد. سالهاى آخر سلطنت محمدرضا پهلوى از لحاظ فساد و انواع نابهنجاریهاى هیئت
حاكمه و اشراف، به نظرش حتى از شیوه زندگى و مسائل اجتماعى و سیاسى آمریكا
نابسامان‏تر و تحمل‏ناپذیرتر آمد. به امید تدریس در رشته مدیریت بازرگانى به دانشگاه
شیراز رفت و فرهنگ حاكم بر شهر ــ زادگاه نیاكانش ــ براى او دافعه داشت. پس از اندك
زمانى اشتغال در شهرك صنعتى البرز قزوین، در سال 1355 به قم كوچید و در آنجا متوطن
شد و تاكنون در این كانون پرشور علمى و مذهبى زندگى مى‏كند.

جناب قرایى از همان آغاز تحصیلات دانشگاهى‏اش، به یادگیرى زبانهاى فارسى و عربى
و ژرف‏خوانى قرآن كریم و دین پژوهى روى آورد. مطالعه نهج البلاغه او را در اعتقادات
مذهبى‏اش ــ تشیع اثناعشرى ــ راسخ‏تر كرد، و با جدیت روزافزون به فراگیرى علوم قرآنى
و حدیث و سایر علوم و معارف اسلامى و تاریخ اسلام و ادبیات فارسى پرداخت.

در طلیعه پیروزى انقلاب اسلامى ایران با همكارى جمعى از دوستان همفكرش ماهنامه
پیام صلح را كه اولین مجله انگلیسى زبان در ایران آن زمان بود، تأسیس كرد، كه بیش از 12
شماره دوام پیدا نكرد. یك چند به كارهاى فنى به عنوان مهندس نگهدارى و تعمیرات در
كارخانه‏هاى قم اشتغال داشت و در زمستان 1360 به عنوان ویراستار اخبار خارجى در
روزنامه تهران تایمز كه تحت نظارت سازمان تبلیغات اسلامى بود، به كار پرداخت. پس از چند
ماه، سمت دبیر اجرایى فصلنامه التوحید به او محوّل شد. به مدت 14 سال (1362 تا 1376) در
مقام سردبیرى مجله التوحید فعالیت كرد. این نشریه یكى از وزین‏ترین نشریات انگلیسى
زبان در جهان اسلام بود.

در این سالها توفیق ترجمه چند متن مهم عربى و فارسى را به انگلیسى پیدا كرد، كه
عبارتند از:

1) بدایة الحكمة (اثر شادروان علامه طباطبایى)

2) شرح چهل‏حدیث (اثر شادروان امام خمینى)

3) سیرى در نهج‏البلاغه (اثر شادروان آیت اللّه‏ مطهرى)

4) روح مجرّد (اثر شادروان آیت اللّه‏ طهرانى)

5) لب اللباب (اثر آیت اللّه‏ طهرانى)

6) رساله سیر و سلوك (منسوب به بحرالعلوم)

7) گزیده اصول كافى (كلینى)

8) رسالت اخلاق (اثر سید مجتبى موسوى لارى)

9) اوصاف الاشراف (خواجه نصیر طوسى)

10) تحریف در قرآن / افسانه تحریف قرآن (از حجة الاسلام رسول جعفریان)

11) عاشوراى حسینى (آیت اللّه‏ مطهرى)

12) ترجمه فارسى كتاب A Medieval Muslim Scholar at Work نوشته اتان كلبرگ باعنوان كتابخانه ابن طاووس، با همكارى آقاى رسول جعفریان.

ایشان دهها مقاله قرآن‏پژوهانه را نیز از فارسى و عربى به انگلیسى ترجمه كرده است.
استاد قرایى محقق و قرآن‏پژوهى چندزبانه است (اردو، فارسى، عربى، انگلیسى) و ترجمه‏ها
و نثر عادى انگلیسى ایشان بدون به اصطلاح «لهجه» یا گرایش آشكار منطقه‏اى است. دراین
باره بیشتر بحث خواهیم كرد.

پس از تأسیس مركز ترجمه قرآن در سال 1373 چندتن از قرآن پژوهان و زبان‏شناسان و
زباندانان به عنوان همكار (چه به صورت كارمند، چه مشاور و همكار پاره وقت) به همكارى
دعوت شدند. جناب قرایى یكى از با كفایت‏ترین مشاوران مركز است. ایشان پس از پیشنهاد
مركز براى اهتمام به ترجمه‏اى شیوا و دقیق به انگلیسى از قرآن، مدتى تأمل و تردید ورزید،
اما به گفته خودشان با آنكه تجربه ترجمه «عبارت به عبارت» قرآن را در ترجمه سوره‏هاى
كوتاه قرآنى كه در مفاتیح الجنان آمده، در كارنامه خود داشتند و این روش را كارآمد و به اصطلاح پاسخگو یافته بودند، باز براى احتیاط بیشتر، همین شیوه ترجمه دقیق عبارت به
عبارت را به نحو آزمایشى در ترجمه سوره بقره هم آزموده و نتیجه را مثبت یافتند. سپس
پیشنهاد مركز را با احتیاط علمى كه احساس مسئولیت دینى هم بر آن، خواه و ناخواه افزوده
مى‏شود، با اتكا به امداد و توفیق الهى و تكیه بر مهم‏ترین یعنى معتبرترین منابع قرآن‏شناسى
اهل تشیع و اهل تسنن و مشورت مداوم با اهل فن و اهل زبان، با اهتمامى چهار پنج ساله این
ترجمه شیوا و دقیق را به دست داده‏اند.

درباره ترجمه

1) سخن درباره ترجمه را با بحث درباره عنوان این ترجمه آغاز مى‏كنیم:

The Quran with an English Paraphrase

ترجمه عادى این عنوان چنین است: قرآن، با نقل به معنى به انگلیسى یا با ترجمه آزاد به
انـگلیسى. زیرا
paraphrase دو معناى مشهور دارد، یكى ترجمه آزاد /freerendering
translation چنان كه در فرهنگ دو جلدى آكسفورد كه روایت كوتاه‏تر فرهنگ عظیم 20
جلدى آكسفورد
OED است چنین جمله‏اى آمده:

I have avoided paraphrase in favour of quotation

(من به نفع / به قصد نقل قول [یا نقل به عین الفاظ] از نقل به معنا پرهیز كرده‏ام).

لذا بنده به محض این عنوان و داشتن این سابقه در ذهن كه غربیان گاه براى بهتر فهمیدن
كتاب مقدس، به جاى ترجمه دقیق از آن ترجمه آزاد = نقل به معنى به دست مى‏دهند، چون
شیوه ترجمه آزاد را با سلیقه و سبك علمى استاد قرایى در تعارض مى‏دیدم، حیران شدم. یك
معناى
paraphrase هم «تعبیر به بیان آسان‏تر» است. اما با شناختى كه از سبك كار استاد قرایىداشتم و شاید پیش‏تر هم نمونه‏اى از این ترجمه را دیده بودم، مى‏دانستم كه هیچ یك از اینمعانى مورد نظر و برآورنده هدف ایشان نیست، بلكه حتى براى ایشان وهدف مقدسشان
«نقض غرض» در بردارد. وقتى بیشتر تأمل كردم و سبك ترجمه را كه مطلقاً بى‏سابقه است
دیدم و مقدمه و توضیح و روش كار ایشان را خواندم، به این نتیجه رسیدم كه مراد ایشان از
paraphrase معانى یاد شده نیست، بلكه معناى سومى است كه اتفاقاً با مقدارى ابهام در كتب
لغت هم آمده است. پیش خود به این نتیجه رسیدم كه مراد ایشان چنان كه تصریح كرده‏اند پرهیز از ترجمه كلمه به كلمه
word-for-word tr. و روى‏آوردن به ترجمه «عبارت به عبارت»است كه در مقدمه خود از آن به phrase-for-phrase approach (رهیافت یارویكرد عبارت بهعبارت) تعبیر كرده‏اند، و در همان مقدمه، تعبیر دیگرى از شیوه كار خود به دست مى‏دهند.

mirror paraphrasing كه باید آن را «[ترجمه] عبارت به عبارت با بازتاب دقیق [یا آینه‏وار
متن]» دانست.حاصل آنكه براى من، مخصوصاً با ملاحظه شیوه كار ایشان در سراسر متن، اطمینانقطعى حاصل شد كه مراد ایشان از
paraphrase، چنان كه تعبیر phrase-for-phrase شارح وروشنگر آن است، ترجمه عبارت به عبارت است ولا غیر، و شاهد فال آنكه در یك نوشتهفارسى دیدم كه ایشان تعبیر «ترجمه عبارت به عبارت» را به كار برده‏اند. قید «با بازتابى دقیقیا آینه‏وار» هم معناى مقصود ایشان را كامل، و شناخت مخاطبان را از روش و شیوه ایشان، بهخوبى و درستى روشن مى‏سازد.

گفته شد كه این ترجمه همراه با متن مقدس قرآن است، آن هم نه با ترجمه آیه به آیه. زیرا
اغلب آیات قرآنى از چند جمله و چندین عبارت تشكیل شده‏اند. لذا ابتدا یك عبارت قرآنى
(غالباً 2 تا 5 ـ 6 كلمه‏اى) مى‏آورند و سپس در مقابلش ترجمه آن را. یك بختیارى هم به ایشان
در اجراى این روش مدد رسانده و آن این است كه هر چه اجراى این روش یا شیوه در ترجمه
فارسى ناكام و ناكارآمد است و بیش از یك هزار ترجمه فارسى از یك هزاره، شاهد صدق
این قولند، و این ناشى از تفاوت یك زبان هندو اروپایى یعنى فارسى، با یك زبان سامى، یعنى
عربى است، ولى با كمال تعجب بین ساختار جمله در عربى كه ابتدا فعل را مى‏آورد سپس
مفعول را، با ساختار جمله در انگلیسى ـ و نه در فارسى ـ این همسویى و همخوانى برقرار
است. لذا با كاربست شیوه ترجمه عبارت به عبارت، ترجمه انگلیسى از حیّز طبیعى نحوى
جملات یا عبارات خود خارج نمى‏شود، و این ابتكار، باب تازه‏اى در ترجمه قرآن به زبان
انگلیسى (و زبانهاى همساختار با آن) مى‏گشاید و نقطه عطفى در تاریخ ترجمه انگلیسى
قرآن كریم است. به مثال زیر توجه فرمایید:

      57 And We Shaded you with clouds,وَظَلَّلْنَا عَلَیْكُمُ الْغَمَامَ

       and sent down to you manna and quails:وَأَنْزَلْنَاَ عَلَیْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى

     Eat of good  things We have provided for you,،     كُلُوا مِن طَیِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ

          And they did not wrong Us,وَمَا ظَلَمُونَا

          but they used to wrong [only] themselves.وَلَكِن كَانوُا أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ (57)

 

متن و ترجمه آیه 57 سوره بقره را كه به شیوه عبارت به عبارت، با تقطیع بسیار طبیعى
لفظى ـ معنایى انجام گرفته ملاحظه فرمودید. نكته‏هاى مهم این است كه: 1) این روش كاملاً
بى‏سابقه و ابتكارى است؛ و هیچ یك از مترجمان نامدار دیگر كه از آنها یاد كردیم، به صرافت
استفاده از این شیوه نیفتاده‏اند. این امتیاز مهم، از اعتبارهاى ویژه ترجمه استاد قرایى است. 2)
كاربست این روش، نه فقط با روال و روند و ساخت و ساختار نثر و جمله‏نویسى (و هر جمله
نویسى در هر زبانى، در اكثر قریب به اتفاق جملات متشكل از عبارات، و به اصطلاح عبارت
به عبارت است، مگر جمله‏هاى بسیط و كوتاه) عربى و انگلیسى مخالفت ندارد، بلكه كمال
موافقت و همخوانى را با آنها داشته  و 3) ارزش آموزشى دارد  و 4) میزان دقت و امانت و
انطباق هر عبارت قرآنى به سرعتِ خواندن و مقابله كردن سریع، قابل تشخیص و داورى
است.



 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر