تبلیغات
ترجمه قران - بررسی ترجمه های قرآن بویژه قرایی(1)
جمعه 23 بهمن 1388

بررسی ترجمه های قرآن بویژه قرایی(1)

   نوشته شده توسط: مسعود مردیها    نوع مطلب :درباره مترجمان قرآن ،

ترجمه‏اى متین و ماندگار از قرآن مجید

به قلم استاد قرایى

بهاء الدین خُرّمشاهى

 

كسانى كه از «كثرت» ترجمه‏هاى امروزین قرآن مجید به زبان فارسى شگفت‏زده
مى‏شوند، اگر بدانند كه كتاب قدسى آسمانى ما به زبانهاى انگلیسى و فرانسه در قرن بیستم،
هر یك، از ترجمه‏هاى فارسى بیشتر است و به تجدید چاپهاى بیشترى مى‏رسد، به طرز
دیگرى شگفت‏زده خواهند شد.

درباره ترجمه‏هاى فرانسه جز ذكر یك آمار در این مقاله سخنى نمى‏گوییم و خوانندگان
فرهیخته را به منابع ذى ربط احاله مى‏دهیم.1فهرست كتابشناسى جهانى ترجمه‏هاى قرآن مجید كه
       در سال 1986 منتشر گردیده است، چون تعداد تجدید چاپهاى ترجمه‏ها را به هر زبانى باعناوین و چاپ اصلى، یعنى تعداد ترجمه‏هاى واقعى و غیر مكرر، در هم آمیخته لذا نمى‏توان
به آمارش كه محدوده زمانى آن 1515 تا 1980 و به 65 زبان است، استناد كرد. این آمار را با قیداحتیاط ذكر كرده و سپس از منبع دقیق‏ترى آمارى دقیق نقل مى‏كنیم.

در كتابشناسى جهانى ترجمه‏هاى قرآن مجید  تعداد ترجمه‏هاى كامل قرآن به انگلیسى (تا
1980) 295 و ترجمه‏هاى غیر كامل و جزوى 131 فقره است. همچنین تعداد ترجمه‏هاى
كامل فرانسوى به ترتیب، در منبع مذكور 116 و 21 عنوان است.

طبق آمار بسیار دقیق‏تر كه بر مبناى در دست داشتن خود ترجمه‏ها یا اطلاعات موثق از
منابع معتبر، و غیر تكرارى و بدون احتساب تجدید چاپهاست، تعداد ترجمه‏هاى چاپ شده
و كامل انگلیسى 69 عنوان و ترجمه‏هاى كامل فرانسه 30 فقره است. این آمار بر وفق ترجمه‏ها و اطلاعات دقیق كتابشناختى موجود در كتابخانه «مركز ترجمه قرآن مجید به
زبانهاى خارجى» است. در همین كتابشناسى جهانى... آمار ترجمه‏هاى فارسى كامل، به
صورت مستقل یا همراه با تفسیر 107 عنوان، و ترجمه‏هاى فارسى غیركامل 65 عنوان
است2، حال آنكه ترجمه‏هاى كهن و خطى فارسى كه قریب به اتفاق آنها تحت اللفظى و بین
السطور است از یكهزار فقره برمى گذرد و كتاب شناسى آنها را همین نهاد قرآنى مبارك،
یعنى «مركز ترجمه قرآن مجید به زبانهاى خارجى» ان شاء اللّه‏ به زودى منتشر خواهد كرد.

آرى، ترجمه‏هاى امروزین قرآن كریم در فاصله یك قرن اخیر، از اوان مشروطیت تا حال، به 50 عنوان نمى‏رسد كه نگارنده این سطور بررسى توصیفى و انتقادى آنها را با لحاظ كردن پنج شرط در دست تدوین نهایى براى طبع و نشر از سوى همین مركز دارد.

لازم است از تاریخچه ترجمه قرآن كریم به زبان انگلیسى، اطلاعاتى ـ ولو اندك ـ بر مبناى سلسله مقالات ترجمه قرآن به زبانهاى مختلف كه در دانشنامه قرآن و قرآن پژوهى4 آمده است، از بخش مربوط به ترجمه انگلیسى، عرضه بداریم.

1) نخستین ترجمه كامل قرآن به زبان انگلیسى به همت الگزاندر راس A.Ross
اسكاتلندى صورت گرفته است. تاریخ نشر این ترجمه را كه از روى ترجمه فرانسوى آندره
دوریه انجام گرفته بعضى از محققان 1648 و بعضى از جمله آرتور آربرى كه خود مترجم
قرآن است 1657 م یاد كرده‏اند.

2) در قرن هفدهم میلادى، نخستین ترجمه انگلیسى مستقیماً از عربى و نص مقدس
قرآن كریم انجام گرفته و مترجم ویلیام بدول
W. Bedwell بوده است.

3) یك نقطه عطف مهم دیگر، انتشار ترجمه جورج سیل G. Sale در سال 1734 م است كه
تا امروز بیش از صدبار تجدید چاپ یافته است. این ترجمه همواره با نگرش ردّیه‏نگرانه
انجام گرفته است.

4) سرآغاز ترجمه‏هاى امروزین و سرراست قرآن كریم به انگلیسى، ترجمه ج. م.
رادول
J.M Rodwell است (چاپ اول در لندن، به سال 1861 كه تا امروز به احتمال واقع گرایانه بیش از 20 بار تجدید چاپ شده است).

ترجمه‏هاى مهم دیگر عبارتند از:

الف) هنرى پالمر (یا درست‏تر پامر) H. Palmer.

ب) ترجمه مارمادوك پیكتال M.Pickthall (كه به اسلام گروید و نام اسلامى او «محمد»
است). این ترجمه، جزو منابع ترجمه استاد على قرایى، مترجم ترجمه متین و ماندگار مطرح
در این مقاله است.

پ) ترجمه ریچارد بل R. Bell اسلام شناس و قرآن پژوه اسكاتلندى كه آرایش و ترتیب
و توالى سوره‏ها را به ترتیب نزول ــ بر مبناى تحقیقات و معیارهاى خود و تكیه بر منابع
اسلامى ــ درآورده و تعلیقاتى تفسیرگونه نیز همراه ترجمه خود آورده است. این ترجمه در
2 جلد در سالهاى 1937 تا 1939 منتشر شد. در سالهاى اخیر، تفسیرى بر مبناى حواشى
تفسیرى او انتشار یافته كه بر وفق نظم و توالى آیات و سوره‏ها در قرآن رسمى جهان اسلام
(روایت حفص از قرائت عاصم)5 شكل گرفته است. مونتگمرى وات، شاگرد و دستیار و
همشهرى ریچارد بل مقدمه تاریخ قرآن او را با بازنگرى خود بازنگارى اساسى كرده است كه
یكى از دو مهم‏ترین تاریخ قرآن كه اسلام‏شناسان غرب نوشته‏اند (آن دیگرى، تاریخ قرآن به
آلمانى نوشته تئودور نولدكه) به شمار مى‏آید و اخیراً با ترجمه راقم این سطور با عنوان
درآمدى بر تاریخ قرآن از سوى همین مركز ترجمه قرآن مجید در سال جارى (1382) منتشر
شده است.

ت) ترجمه آرتور جان آربرى A. J. Arberry اسلام‏شناس و ایران شناس، استاد زبان و
ادب عربى و فارسى. ترجمه او مانند ترجمه پیكتال، به حق جزو بهترین ترجمه‏هاى انگلیسى
است. ترجمه او در 50 سالى كه از انتشارش مى‏گذرد بارها تجدید چاپ شده و اخیراً (جز
تجدید چاپ به صورت افست كه با كوشش و مقدمه دوست فرزانه قرآن پژوه حجة الاسلام
والمسلمین خسروشاهى انجام گرفته و در صورت اصلى و این تجدید چاپ ایرانى، بدون
دربرداشتن متن مقدس قرآن بوده)، با آوردن متن اصلى و تجدید آرایش صفحات، به طرز
مطلوبى از سوى انتشارات انصاریان منتشر گردیده است.

ث) ترجمه تامس بالنتین اروینگ T. B. Irving اسلام‏شناس مسلمان شده (نام اسلامى او
حاج تعلیم على) و زبان‏شناس آمریكایى كه نگارنده این سطور نقد ونظرى مثبت درباره این ترجمه شیوا و نسبتاً دقیق نوشته است.6 این ترجمه اخیراً به همت انتشارات سهروردى با
اصلاحات و اجازه مترجم تجدید چاپ شده است.

ج) ترجمه عالى عبداللّه‏ یوسف على كه در خانواده‏اى اسماعیلى مذهب (از بُهره‏هاى مقیم
هند) زاده شده و ترجمه‏اش به زبان فاخر و داراى دقت و درجه امانت بالا، و مشتمل بر بیش
از 6000 تعلیقه روشنگر معروف است (چاپ اول، لاهور، 7-1934) كه پس از حدوداً چهل
بار تجدید چاپ، دارالقرآن / دارالطباعة للقرآن عربستان سعودى كه به كوشش گروهى از
زبده‏ترین قرآن‏پژوهان و زباندانها و زبان‏شناس‏هاى عرب و غیر عرب، و در هر حال
مسلمان، بهترین ترجمه‏هاى هر زبانى را (با توجه به اهمیت زبانها) عیناً یا با اصلاحاتى در
هیئت شكیل و شمارگان وسیع، تدوین و طبع مى‏كند، این ترجمه را به عنوان برترین ترجمه
انگلیسى برگرفته و براى استفاده جهانى و جهان اسلام منتشر ساخته است. گفتنى است كه
این ترجمه از منابع ترجمه مورد بحث در مقاله حاضر یعنى ترجمه استاد على قلى قرایى بوده
است.7

چ) ترجمه ن. ج. داوود N. J. Dawood كه یهودى عراقى است. این ترجمه در چاپهاى اول
(1956، و به بعد) سوره‏ها را به ترتیبى مركب از تاریخ نزول و بیش از آن ساختار و نظم
شاعرانه، مرتب كرده و نه متن مقدس قرآن را همراه داشت و نه شماره آیات را. در مجموع از
ترجمه‏هاى قابل توجه است. انتشارات پنگوئین در دهه اخیر این ترجمه را به نظم و ترتیب
مصحف رسمى جهان اسلام درآورده و همراه با نص قرآن منتشر كرده است.

ح) ترجمه میر احمد على از شیعیان پاكستان، با حواشى آیت اللّه‏ حاجى میرزا مهدى
پویاى یزدى، و نیز تعلیقات بسیار، با رد محققانه (و مى‏توان گفت نهایى) تهمت تحریف
قرآن كه بعضى از نامحققان به شیعه امامیه اثناعشریه مى‏زدند و قول چند نفر از اخباریان یا
اخبارى مسلكان قدیم شیعه را به عنوان نظرگاه رسمى شیعه جلوه مى‏دادند. گفتنى است كه
این ترجمه هم جزو منابع استاد قرایى است.8

خ) ترجمه محمد اسد، یهودى عراقى مسلمان شده، كه داراى حواشى ارزنده و گاه غریب
و خارق اجماع است.

د) ترجمه م. م. شاكر، كه این ترجمه هم داراى نظرگاه شیعى است و معروف است كه
بخش اعظم آن برگرفته از ترجمه انگلیسى محمد على لاهورى است.
[

ذ) ماجد فخرى محقق لبنانى هم ترجمه‏اى نسبتاً قابل توجه از قرآن كریم به انگلیسى
دارد.

ر) ترجمه‏هاى انگلیسى هموطنان ایرانى و مسلمان و همگى شیعه كه تاكنون نگارنده این
سطور چهار عنوان از آنها را در كتابخانه قرآن‏پژوهى خود دارد و پنجمى را كه انتشارات
اسلامیه در سال 1350 منتشر كرده، فقط از نشر آن خبر دارد.

اما چهار ترجمه به قلم مترجمان ایرانى عبارتند از:

1) ترجمه به قلم  جناب اكبر ایران پناه به صورت سه زبانى (متن مقدس عربى همراه با
ترجمه فارسى و انگلیسى). بنده هنوز فرصت مقابله نیافته‏ام، ولى به احتمال بسیار ترجمه
ایشان مبتنى بر یكى از ترجمه‏هاى نامبرده پیشین در همین مقاله است.

2) ترجمه استاد دكتر طاهره صفارزاده كه ترجمه ایشان هم سه زبانى است. بر ترجمه
انگلیسى آن ــ كه مترجم محترم در مطبوعات اعلام كرده‏اند كه 12 بار (در ظرف مدتى كوتاه:
دو سه ساله) در آمریكا تجدید چاپ شده ــ نقد و نظرى ندیده‏ام، اما بر ترجمه فارسى ایشان
دو نقد سراغ دارم.10

3. ترجمه دوست دانشمندم استاد دكتر فضل‏اللّه‏ نیك آیین كه ترجمه‏اى است منظوم و
نثرى فاخر و شكوهمند دارد و در محافل اسلام‏شناسى و در میان مسلمانان انگلیسى زبان
غرب، با استقبال مواجه شده است.11

4. ترجمه مورد بحث در این مقاله (ترجمه استاد قرایى).

ترجمه‏هاى قابل توجه و ارزشمند انگلیسى قرآن كریم، بیش از اینهاست. یكى از
قرآن‏پژوهان مسلمان هندى كه نویسنده چندین نقد بر این گونه ترجمه‏هاست، در مقاله‏اى به
نام «كتاب شناسى گزیده ترجمه‏هاى انگلیسى قرآن كریم»، نظر به اینكه در كتاب شناسى
جهانى ترجمه‏هاى قرآن مجید، زیر نظر اكمل الدین احسان اوغلو كه در پى‏نوشت شماره 2
همین مقاله مشخصات كتاب‏شناسى آن آمده است، توصیف و معرفى براى ترجمه‏ها نیامده
است، در آن مقاله 35 ترجمه انگلیسى قرآن را با تفكیك سه گانه، به: الف)  ترجمه‏هاى
مسلمانان  ب) ترجمه‏هاى غیرمسلمانان (قادیانیها)    پ) ترجمه‏هاى دیگرى از قرآن به قلم
غیرمسلمانان، با شرح و بسط لازم و كافى، و به شیوه انتقادى و ارزیابانه معرفى كرده است.12

كما بیش اطلاعات و آمار لازم و چشم‏اندازى از پنج قرن تاریخچه و سابقه و كارنامه ترجمه‏هاى انگلیسى قرآن، عرضه شد، و زمینه مساعد براى معرفى جدیدترین ترجمه
انگلیسى قرآن كریم به قلم استاد سید على قلى قرایى از برجسته‏ترین قرآن‏پژوهان و
صاحب‏نظران كوشا در زمنیه مسائل ترجمه‏هاى قرآن به انگلیسى، كه كارنامه پربرگ و بارى
در زمینه ترجمه مقالات و رسالات قرآن پژوهى از فارسى و عربى به انگلیسى دارند، و از
همكاران و اعضاى هیئت علمى مركز ترجمه قرآن مجید به زبانهاى خارجى هستند، فراهم
شد. عنوان ترجمه از این قرار است:
The Quran with an English Paraphrase و از سوى همان مركز به عنوان مقبول‏ترین و معتبرترین و دقیق‏ترین ترجمه انگلیسى مركز ترجمه، درسال جارى (1382 ش / 2003 م) منتشر شده است.

ابتدا به معرفى اجمالى مترجم فرزانه، سپس به معرفى این ترجمه (بیان ویژگیها و اصول
و مبانى مقبول مترجم و معمول در این ترجمه، و نظر بعضى از صاحب‏نظران درباره آن)
مى‏پردازیم.


buy cheap cialis no prescription
جمعه 16 آذر 1397 10:05 ق.ظ

You revealed that terrifically!
generic low dose cialis cialis prices in england cialis professional from usa cialis dosage recommendations venta de cialis canada cialis alternative cialis generico postepay cialis 5 mg buy cialis prezzo di mercato cialis 5mg
Generic cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 02:56 ب.ظ

Amazing many of amazing data.
cialis 20 mg cut in half the best choice cialis woman cialis super kamagra tadalafil generic achat cialis en itali if a woman takes a mans cialis free generic cialis we use it cialis online store cialis pills boards acquisto online cialis
buy cialis without a doctor's prescription
چهارشنبه 14 آذر 1397 05:27 ق.ظ

Many thanks! I appreciate this.
cialis taglich callus canadian cialis viagra vs cialis prices on cialis 10 mg cialis flussig prezzo di cialis in bulgaria achat cialis en europe canadian cialis discount cialis
Generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 06:12 ب.ظ

Seriously plenty of amazing information.
only now cialis for sale in us order cialis from india cialis daily reviews preis cialis 20mg schweiz generic cialis pro canadian drugs generic cialis prezzo di cialis in bulgaria fast cialis online cialis prices in england cialis great britain
Buy generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 07:00 ق.ظ

Thanks. I enjoy it.
cialis online nederland cialis prezzo di mercato cialis efficacit brand cialis nl cialis tablets for sale how to buy cialis online usa order generic cialis online purchase once a day cialis cialis preise schweiz precios cialis peru
Cialis canada
دوشنبه 12 آذر 1397 07:01 ب.ظ

Fantastic write ups, Thanks a lot.
only best offers 100mg cialis cialis generisches kanada price cialis wal mart pharmacy price cialis best cialis super kamagra no prescription cialis cheap cialis 10mg prix pharmaci cialis prices canadian drugs generic cialis generic cialis in vietnam
buy cialis online safely
دوشنبه 12 آذر 1397 06:40 ق.ظ

You actually mentioned it really well.
cialis flussig cialis mit grapefruitsaft generic for cialis cialis canada cialis tablets for sale cialis italia gratis cialis 20mg cialis super acti when can i take another cialis bulk cialis
Cialis pills
یکشنبه 11 آذر 1397 06:32 ب.ظ

You revealed this fantastically!
cialis daily pastillas cialis y alcoho cialis billig cialis 100mg suppliers cialis dosage cialis for sale cialis y deporte cialis arginine interactio cialis 05 rx cialis para comprar
Buy generic cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 06:11 ق.ظ

Nicely put. Many thanks!
cialis uk cialis uk next day link for you cialis price cialis authentique suisse prezzo cialis a buon mercato how do cialis pills work cialis 20mg cialis prezzo in linea basso cialis generisches kanada cialis professional from usa
buy cialis medication
شنبه 10 آذر 1397 06:55 ب.ظ

Nicely put. Thanks.
ou trouver cialis sur le net import cialis compare prices cialis uk buying brand cialis online cialis 10 doctissimo cialis cost cialis 200 dollar savings card india cialis 100mg cost only best offers cialis use buy generic cialis
Cialis canada
شنبه 10 آذر 1397 05:49 ق.ظ

Information very well taken!.
cialis per paypa cialis 20mg prix en pharmacie cialis generique click here cialis daily uk cialis 5mg cialis lilly tadalafi cialis cuantos mg hay prezzo cialis a buon mercato prezzo di cialis in bulgaria precios cialis peru
buy cialis germany
جمعه 9 آذر 1397 06:32 ب.ظ

Many thanks, A lot of write ups!

we use it cialis online store prix de cialis canadian discount cialis tadalafil tablets precios cialis peru import cialis comprar cialis 10 espa241a cialis 5 effetti collaterali fast cialis online cialis patent expiration
Buy generic cialis
جمعه 9 آذر 1397 06:45 ق.ظ

Thank you. Plenty of content!

buy cialis cheap 10 mg cialis dosage only now cialis 20 mg we like it cialis price cialis pills in singapore cilas cialis daily new zealand cuanto cuesta cialis yaho generic low dose cialis try it no rx cialis
buy tadalafil online
پنجشنبه 8 آذر 1397 07:31 ب.ظ

Cheers, A good amount of content.

cialis great britain no prescription cialis cheap click now cialis from canada acquistare cialis internet cialis in sconto cialis price in bangalore acheter cialis meilleur pri we use it 50 mg cialis dose overnight cialis tadalafil safe site to buy cialis online
Cialis prices
پنجشنبه 8 آذر 1397 07:47 ق.ظ

With thanks. Plenty of information.

cialis lowest price cialis australian price generic cialis 20mg uk cialis generico postepay cialis for daily use when will generic cialis be available cialis daily new zealand 200 cialis coupon compare prices cialis uk estudios de cialis genricos
buy cialis pills online
چهارشنبه 7 آذر 1397 06:53 ب.ظ

You have made the point.
cialis dosage recommendations cialis online nederland cialis canada bulk cialis cialis en 24 hora we like it cialis soft gel cialis 20 mg cut in half best generic drugs cialis cialis dosage cialis 200 dollar savings card
buy cialis online cheap
چهارشنبه 7 آذر 1397 07:13 ق.ظ

Seriously a good deal of terrific material.
generic cialis 20mg uk cialis online acheter cialis meilleur pri cialis for sale south africa cialis dosage recommendations cialis online napol tarif cialis france miglior cialis generico cialis pills we like it safe cheap cialis
Cialis canada
چهارشنبه 11 مهر 1397 03:44 ق.ظ

You said it nicely.!
generic cialis pill online generic cialis with dapoxetine generic cialis 20mg tablets cialis online cialis coupons printable cialis dosage recommendations how to buy cialis online usa safe dosage for cialis cialis for sale cialis australian price
buy cialis online without a prescription
دوشنبه 9 مهر 1397 02:52 ق.ظ

Regards. I appreciate it!
tesco price cialis fast cialis online cialis 5 mg funziona enter site very cheap cialis viagra cialis levitra prescription doctor cialis cilas deutschland cialis online cialis ahumada we use it 50 mg cialis dose
online pharmacy canada
یکشنبه 1 مهر 1397 05:40 ق.ظ

You actually said it fantastically!
canada medication pharmacy buy vistagra online safe drugstore online canadian medications 247 canadian online pharmacies legitimate candida viagra canadian medications online canadian online pharmacies legitimate canadian rx world pharmacy northwest pharmacies
viagraky.com
چهارشنبه 28 شهریور 1397 02:18 ق.ظ

Nicely put. Thanks!
we recommend cialis best buy cialis rezeptfrei sterreich cialis 10mg prix pharmaci viagra cialis levitra we like it cialis price cialis mit grapefruitsaft buy cialis online cheapest cialis professional from usa cialis 20 mg effectiveness precios cialis peru
cialisvonline.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 06:06 ب.ظ

With thanks, A lot of info!

cialis tadalafil cialis 100 mg 30 tablet cialis for sale in europa import cialis cialis pills cialis dosage amounts cialis uk buy cialis online legal viagra cialis levitra cialis canada
http://canadianpharmacyies.com/
چهارشنبه 14 شهریور 1397 10:01 ق.ظ

Thanks a lot! I like it!
canadian pharcharmy online pharmacy canada pharmaceuticals online canadian discount pharmacies in ocala fl drugstore online india northwest pharmacies trusted pharmacy canada best canadian mail order pharmacies canadian mail order pharmacies canada drug
http://buycialisonli.com/
سه شنبه 13 شهریور 1397 01:11 ب.ظ

Superb information, Regards!
buy viagra 25mg buy viagra brand online get a prescription for viagra online online viagra pharmacy viagra buy usa viagra cheap price viagra online pharmacy levitra were to buy viagra how to buy viagra uk viagra prescription
cialissi.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 10:42 ق.ظ

Nicely put. Cheers!
buy original cialis low dose cialis blood pressure free generic cialis cheap cialis cialis sans ordonnance tadalafilo cialis italia gratis free cialis cialis daily no prescription cialis cheap
Buy viagra
سه شنبه 23 مرداد 1397 07:12 ق.ظ

Point certainly utilized..
pharmacy viagra prices buy viagra sample where can i buy cheap viagra online viagra buy viagra online pharmacy viagra cheap online pharmacy no prescription buy viagra onlines vaigra buy generic viagra online safely can i buy viagra over the counter viagra tablets online
Cialis generic
دوشنبه 22 مرداد 1397 10:53 ب.ظ

Amazing all kinds of wonderful information!
cialis prezzo al pubblico 5 mg cialis pharmacie en ligne cialis canada on line the best choice cialis woman we like it cialis soft gel cialis reviews cialis 200 dollar savings card best generic drugs cialis cialis sale online cialis 200 dollar savings card
Cialis 20 mg
دوشنبه 7 خرداد 1397 11:03 ق.ظ

Fantastic data. Kudos!
dose size of cialis cialis 5mg billiger chinese cialis 50 mg generic cialis with dapoxetine miglior cialis generico cialis sans ordonnance cialis 100 mg 30 tablet cialis en 24 hora generic cialis levitra discount cialis
Viagra from canada
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 05:45 ق.ظ

You made your point very effectively!.
online viagra pharmacy online pharmacy viagra viagra buy online uk were to buy viagra to buy viagra buy women viagra online cheap viagra buy viagra forum buy original viagra where to buy viagra for women
Cialis 20 mg
شنبه 18 فروردین 1397 03:28 ب.ظ

Cheers! Quite a lot of data.

click now cialis from canada cialis rezeptfrei sterreich cialis bula only here cialis pills cialis et insomni tesco price cialis ou acheter du cialis pas cher cialis professional from usa buy cialis uk no prescription cialis free trial
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30