تبلیغات
ترجمه قران - بررسی ترجمه های قرآن بویژه قرایی(1)
جمعه 23 بهمن 1388

بررسی ترجمه های قرآن بویژه قرایی(1)

   نوشته شده توسط: مسعود مردیها    نوع مطلب :درباره مترجمان قرآن ،

ترجمه‏اى متین و ماندگار از قرآن مجید

به قلم استاد قرایى

بهاء الدین خُرّمشاهى

 

كسانى كه از «كثرت» ترجمه‏هاى امروزین قرآن مجید به زبان فارسى شگفت‏زده
مى‏شوند، اگر بدانند كه كتاب قدسى آسمانى ما به زبانهاى انگلیسى و فرانسه در قرن بیستم،
هر یك، از ترجمه‏هاى فارسى بیشتر است و به تجدید چاپهاى بیشترى مى‏رسد، به طرز
دیگرى شگفت‏زده خواهند شد.

درباره ترجمه‏هاى فرانسه جز ذكر یك آمار در این مقاله سخنى نمى‏گوییم و خوانندگان
فرهیخته را به منابع ذى ربط احاله مى‏دهیم.1فهرست كتابشناسى جهانى ترجمه‏هاى قرآن مجید كه
       در سال 1986 منتشر گردیده است، چون تعداد تجدید چاپهاى ترجمه‏ها را به هر زبانى باعناوین و چاپ اصلى، یعنى تعداد ترجمه‏هاى واقعى و غیر مكرر، در هم آمیخته لذا نمى‏توان
به آمارش كه محدوده زمانى آن 1515 تا 1980 و به 65 زبان است، استناد كرد. این آمار را با قیداحتیاط ذكر كرده و سپس از منبع دقیق‏ترى آمارى دقیق نقل مى‏كنیم.

در كتابشناسى جهانى ترجمه‏هاى قرآن مجید  تعداد ترجمه‏هاى كامل قرآن به انگلیسى (تا
1980) 295 و ترجمه‏هاى غیر كامل و جزوى 131 فقره است. همچنین تعداد ترجمه‏هاى
كامل فرانسوى به ترتیب، در منبع مذكور 116 و 21 عنوان است.

طبق آمار بسیار دقیق‏تر كه بر مبناى در دست داشتن خود ترجمه‏ها یا اطلاعات موثق از
منابع معتبر، و غیر تكرارى و بدون احتساب تجدید چاپهاست، تعداد ترجمه‏هاى چاپ شده
و كامل انگلیسى 69 عنوان و ترجمه‏هاى كامل فرانسه 30 فقره است. این آمار بر وفق ترجمه‏ها و اطلاعات دقیق كتابشناختى موجود در كتابخانه «مركز ترجمه قرآن مجید به
زبانهاى خارجى» است. در همین كتابشناسى جهانى... آمار ترجمه‏هاى فارسى كامل، به
صورت مستقل یا همراه با تفسیر 107 عنوان، و ترجمه‏هاى فارسى غیركامل 65 عنوان
است2، حال آنكه ترجمه‏هاى كهن و خطى فارسى كه قریب به اتفاق آنها تحت اللفظى و بین
السطور است از یكهزار فقره برمى گذرد و كتاب شناسى آنها را همین نهاد قرآنى مبارك،
یعنى «مركز ترجمه قرآن مجید به زبانهاى خارجى» ان شاء اللّه‏ به زودى منتشر خواهد كرد.

آرى، ترجمه‏هاى امروزین قرآن كریم در فاصله یك قرن اخیر، از اوان مشروطیت تا حال، به 50 عنوان نمى‏رسد كه نگارنده این سطور بررسى توصیفى و انتقادى آنها را با لحاظ كردن پنج شرط در دست تدوین نهایى براى طبع و نشر از سوى همین مركز دارد.

لازم است از تاریخچه ترجمه قرآن كریم به زبان انگلیسى، اطلاعاتى ـ ولو اندك ـ بر مبناى سلسله مقالات ترجمه قرآن به زبانهاى مختلف كه در دانشنامه قرآن و قرآن پژوهى4 آمده است، از بخش مربوط به ترجمه انگلیسى، عرضه بداریم.

1) نخستین ترجمه كامل قرآن به زبان انگلیسى به همت الگزاندر راس A.Ross
اسكاتلندى صورت گرفته است. تاریخ نشر این ترجمه را كه از روى ترجمه فرانسوى آندره
دوریه انجام گرفته بعضى از محققان 1648 و بعضى از جمله آرتور آربرى كه خود مترجم
قرآن است 1657 م یاد كرده‏اند.

2) در قرن هفدهم میلادى، نخستین ترجمه انگلیسى مستقیماً از عربى و نص مقدس
قرآن كریم انجام گرفته و مترجم ویلیام بدول
W. Bedwell بوده است.

3) یك نقطه عطف مهم دیگر، انتشار ترجمه جورج سیل G. Sale در سال 1734 م است كه
تا امروز بیش از صدبار تجدید چاپ یافته است. این ترجمه همواره با نگرش ردّیه‏نگرانه
انجام گرفته است.

4) سرآغاز ترجمه‏هاى امروزین و سرراست قرآن كریم به انگلیسى، ترجمه ج. م.
رادول
J.M Rodwell است (چاپ اول در لندن، به سال 1861 كه تا امروز به احتمال واقع گرایانه بیش از 20 بار تجدید چاپ شده است).

ترجمه‏هاى مهم دیگر عبارتند از:

الف) هنرى پالمر (یا درست‏تر پامر) H. Palmer.

ب) ترجمه مارمادوك پیكتال M.Pickthall (كه به اسلام گروید و نام اسلامى او «محمد»
است). این ترجمه، جزو منابع ترجمه استاد على قرایى، مترجم ترجمه متین و ماندگار مطرح
در این مقاله است.

پ) ترجمه ریچارد بل R. Bell اسلام شناس و قرآن پژوه اسكاتلندى كه آرایش و ترتیب
و توالى سوره‏ها را به ترتیب نزول ــ بر مبناى تحقیقات و معیارهاى خود و تكیه بر منابع
اسلامى ــ درآورده و تعلیقاتى تفسیرگونه نیز همراه ترجمه خود آورده است. این ترجمه در
2 جلد در سالهاى 1937 تا 1939 منتشر شد. در سالهاى اخیر، تفسیرى بر مبناى حواشى
تفسیرى او انتشار یافته كه بر وفق نظم و توالى آیات و سوره‏ها در قرآن رسمى جهان اسلام
(روایت حفص از قرائت عاصم)5 شكل گرفته است. مونتگمرى وات، شاگرد و دستیار و
همشهرى ریچارد بل مقدمه تاریخ قرآن او را با بازنگرى خود بازنگارى اساسى كرده است كه
یكى از دو مهم‏ترین تاریخ قرآن كه اسلام‏شناسان غرب نوشته‏اند (آن دیگرى، تاریخ قرآن به
آلمانى نوشته تئودور نولدكه) به شمار مى‏آید و اخیراً با ترجمه راقم این سطور با عنوان
درآمدى بر تاریخ قرآن از سوى همین مركز ترجمه قرآن مجید در سال جارى (1382) منتشر
شده است.

ت) ترجمه آرتور جان آربرى A. J. Arberry اسلام‏شناس و ایران شناس، استاد زبان و
ادب عربى و فارسى. ترجمه او مانند ترجمه پیكتال، به حق جزو بهترین ترجمه‏هاى انگلیسى
است. ترجمه او در 50 سالى كه از انتشارش مى‏گذرد بارها تجدید چاپ شده و اخیراً (جز
تجدید چاپ به صورت افست كه با كوشش و مقدمه دوست فرزانه قرآن پژوه حجة الاسلام
والمسلمین خسروشاهى انجام گرفته و در صورت اصلى و این تجدید چاپ ایرانى، بدون
دربرداشتن متن مقدس قرآن بوده)، با آوردن متن اصلى و تجدید آرایش صفحات، به طرز
مطلوبى از سوى انتشارات انصاریان منتشر گردیده است.

ث) ترجمه تامس بالنتین اروینگ T. B. Irving اسلام‏شناس مسلمان شده (نام اسلامى او
حاج تعلیم على) و زبان‏شناس آمریكایى كه نگارنده این سطور نقد ونظرى مثبت درباره این ترجمه شیوا و نسبتاً دقیق نوشته است.6 این ترجمه اخیراً به همت انتشارات سهروردى با
اصلاحات و اجازه مترجم تجدید چاپ شده است.

ج) ترجمه عالى عبداللّه‏ یوسف على كه در خانواده‏اى اسماعیلى مذهب (از بُهره‏هاى مقیم
هند) زاده شده و ترجمه‏اش به زبان فاخر و داراى دقت و درجه امانت بالا، و مشتمل بر بیش
از 6000 تعلیقه روشنگر معروف است (چاپ اول، لاهور، 7-1934) كه پس از حدوداً چهل
بار تجدید چاپ، دارالقرآن / دارالطباعة للقرآن عربستان سعودى كه به كوشش گروهى از
زبده‏ترین قرآن‏پژوهان و زباندانها و زبان‏شناس‏هاى عرب و غیر عرب، و در هر حال
مسلمان، بهترین ترجمه‏هاى هر زبانى را (با توجه به اهمیت زبانها) عیناً یا با اصلاحاتى در
هیئت شكیل و شمارگان وسیع، تدوین و طبع مى‏كند، این ترجمه را به عنوان برترین ترجمه
انگلیسى برگرفته و براى استفاده جهانى و جهان اسلام منتشر ساخته است. گفتنى است كه
این ترجمه از منابع ترجمه مورد بحث در مقاله حاضر یعنى ترجمه استاد على قلى قرایى بوده
است.7

چ) ترجمه ن. ج. داوود N. J. Dawood كه یهودى عراقى است. این ترجمه در چاپهاى اول
(1956، و به بعد) سوره‏ها را به ترتیبى مركب از تاریخ نزول و بیش از آن ساختار و نظم
شاعرانه، مرتب كرده و نه متن مقدس قرآن را همراه داشت و نه شماره آیات را. در مجموع از
ترجمه‏هاى قابل توجه است. انتشارات پنگوئین در دهه اخیر این ترجمه را به نظم و ترتیب
مصحف رسمى جهان اسلام درآورده و همراه با نص قرآن منتشر كرده است.

ح) ترجمه میر احمد على از شیعیان پاكستان، با حواشى آیت اللّه‏ حاجى میرزا مهدى
پویاى یزدى، و نیز تعلیقات بسیار، با رد محققانه (و مى‏توان گفت نهایى) تهمت تحریف
قرآن كه بعضى از نامحققان به شیعه امامیه اثناعشریه مى‏زدند و قول چند نفر از اخباریان یا
اخبارى مسلكان قدیم شیعه را به عنوان نظرگاه رسمى شیعه جلوه مى‏دادند. گفتنى است كه
این ترجمه هم جزو منابع استاد قرایى است.8

خ) ترجمه محمد اسد، یهودى عراقى مسلمان شده، كه داراى حواشى ارزنده و گاه غریب
و خارق اجماع است.

د) ترجمه م. م. شاكر، كه این ترجمه هم داراى نظرگاه شیعى است و معروف است كه
بخش اعظم آن برگرفته از ترجمه انگلیسى محمد على لاهورى است.
[

ذ) ماجد فخرى محقق لبنانى هم ترجمه‏اى نسبتاً قابل توجه از قرآن كریم به انگلیسى
دارد.

ر) ترجمه‏هاى انگلیسى هموطنان ایرانى و مسلمان و همگى شیعه كه تاكنون نگارنده این
سطور چهار عنوان از آنها را در كتابخانه قرآن‏پژوهى خود دارد و پنجمى را كه انتشارات
اسلامیه در سال 1350 منتشر كرده، فقط از نشر آن خبر دارد.

اما چهار ترجمه به قلم مترجمان ایرانى عبارتند از:

1) ترجمه به قلم  جناب اكبر ایران پناه به صورت سه زبانى (متن مقدس عربى همراه با
ترجمه فارسى و انگلیسى). بنده هنوز فرصت مقابله نیافته‏ام، ولى به احتمال بسیار ترجمه
ایشان مبتنى بر یكى از ترجمه‏هاى نامبرده پیشین در همین مقاله است.

2) ترجمه استاد دكتر طاهره صفارزاده كه ترجمه ایشان هم سه زبانى است. بر ترجمه
انگلیسى آن ــ كه مترجم محترم در مطبوعات اعلام كرده‏اند كه 12 بار (در ظرف مدتى كوتاه:
دو سه ساله) در آمریكا تجدید چاپ شده ــ نقد و نظرى ندیده‏ام، اما بر ترجمه فارسى ایشان
دو نقد سراغ دارم.10

3. ترجمه دوست دانشمندم استاد دكتر فضل‏اللّه‏ نیك آیین كه ترجمه‏اى است منظوم و
نثرى فاخر و شكوهمند دارد و در محافل اسلام‏شناسى و در میان مسلمانان انگلیسى زبان
غرب، با استقبال مواجه شده است.11

4. ترجمه مورد بحث در این مقاله (ترجمه استاد قرایى).

ترجمه‏هاى قابل توجه و ارزشمند انگلیسى قرآن كریم، بیش از اینهاست. یكى از
قرآن‏پژوهان مسلمان هندى كه نویسنده چندین نقد بر این گونه ترجمه‏هاست، در مقاله‏اى به
نام «كتاب شناسى گزیده ترجمه‏هاى انگلیسى قرآن كریم»، نظر به اینكه در كتاب شناسى
جهانى ترجمه‏هاى قرآن مجید، زیر نظر اكمل الدین احسان اوغلو كه در پى‏نوشت شماره 2
همین مقاله مشخصات كتاب‏شناسى آن آمده است، توصیف و معرفى براى ترجمه‏ها نیامده
است، در آن مقاله 35 ترجمه انگلیسى قرآن را با تفكیك سه گانه، به: الف)  ترجمه‏هاى
مسلمانان  ب) ترجمه‏هاى غیرمسلمانان (قادیانیها)    پ) ترجمه‏هاى دیگرى از قرآن به قلم
غیرمسلمانان، با شرح و بسط لازم و كافى، و به شیوه انتقادى و ارزیابانه معرفى كرده است.12

كما بیش اطلاعات و آمار لازم و چشم‏اندازى از پنج قرن تاریخچه و سابقه و كارنامه ترجمه‏هاى انگلیسى قرآن، عرضه شد، و زمینه مساعد براى معرفى جدیدترین ترجمه
انگلیسى قرآن كریم به قلم استاد سید على قلى قرایى از برجسته‏ترین قرآن‏پژوهان و
صاحب‏نظران كوشا در زمنیه مسائل ترجمه‏هاى قرآن به انگلیسى، كه كارنامه پربرگ و بارى
در زمینه ترجمه مقالات و رسالات قرآن پژوهى از فارسى و عربى به انگلیسى دارند، و از
همكاران و اعضاى هیئت علمى مركز ترجمه قرآن مجید به زبانهاى خارجى هستند، فراهم
شد. عنوان ترجمه از این قرار است:
The Quran with an English Paraphrase و از سوى همان مركز به عنوان مقبول‏ترین و معتبرترین و دقیق‏ترین ترجمه انگلیسى مركز ترجمه، درسال جارى (1382 ش / 2003 م) منتشر شده است.

ابتدا به معرفى اجمالى مترجم فرزانه، سپس به معرفى این ترجمه (بیان ویژگیها و اصول
و مبانى مقبول مترجم و معمول در این ترجمه، و نظر بعضى از صاحب‏نظران درباره آن)
مى‏پردازیم.


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر